ΕΘΝΟΣ, 02/04/2004, σελ. 50

Η καταδίκη Πανούση δεν παραβιάζει διατάξεις για την ελευθερία της τέχνης

Τα όρια της ελευθερίας της τέχνης και της σάτιρας έρχεται να επανακαθορίσει ο Άρειος Πάγος με μια απόφαση που δικαιώνει τον Γιώργο Νταλάρα στην αντιδικία του με τον Τζίμη Πανούση και η οποία αναμένεται να προκαλέσει πολλές συζητήσεις για τις συνταγματικές ερμηνείες που επιχειρεί.

Επικυρώνοντας την καταδίκη του Τζ. Πανούση σε 5μηνη φυλάκιση (εξαγοράσιμη) για εξύβριση του Γ. Νταλάρα, το ποινικό τμήμα του ΑΠ απέρριψε τους ισχυρισμούς του πρώτου ότι η καταδίκη του για το σατιρικό του πρόγραμμα παραβιάζει τις συνταγματικές διατάξεις που προστατεύουν την ελευθερία της τέχνης, και την αρχή της αναλογικότητας.

Η απάντηση

Στην αρεοπαγιτική απόφαση 707/04 (εισηγητής ο αρεοπαγίτης Θ. Μπάκας), ως απάντηση στους ισχυρισμούς ότι δεν υπάρχει άδικος χαρακτήρας στην πράξη, αναφέρεται ότι: το άρθρο 16 του Συντάγματος καθιερώνει μεν την ελευθερία της τέχνης, αλλά το δικαίωμα αυτό ισχύει μόνο στη σχέση μεταξύ κράτους και ατόμου και όχι στη σχέση ατόμου προς άτομο. Ειδικότερα δε η διάταξη αυτή δεν δίνει το δικαίωμα σε οποιονδήποτε να διαπράττει αδικήματα όπως της προσβολής της τιμής άλλου.

Στη δίκη που έγινε ενώπιον του ανωτάτου δικαστηρίου, ο συνήγορος του Τζ. Πανούση, Σπ. Φυτράκης, ζήτησε να αναιρεθεί η καταδικαστική απόφαση, υποστηρίζοντας ότι έχει αρθεί ο άδικος χαρακτήρας της πράξης, αφού η σάτιρα προστατεύεται ως είδος τέχνης και η ελευθερία της δεν μπορεί να υπόκειται σε τέτοιους περιορισμούς που να καθιστούν αδύνατη ή να δυσχεραίνουν δυσανάλογα το έργο ή την άσκησή της. Έτσι, δεν θα μπορούσε να περιοριστεί από την ανάγκη προστασίας ενός άλλου έννομου αγαθού, όπως η τιμή του προσώπου, γιατί αποτελεί άσκηση δικαιολογημένου ενδιαφέροντος, με συνέπεια την άρση του άδικου χαρακτήρα της προσβολής.

Αποκρούοντας τους ισχυρισμούς αυτούς, ο ΑΠ δέχθηκε ότι δεν μπορεί να αρθεί ο άδικος χαρακτήρας της προσβολής της τιμής, που έγινε με τη χρησιμοποίηση φράσεων και εικόνων, που εν γνώσει της υβριστικής τους σημασίας εμφάνιζαν τον Γ. Νταλάρα να μη διστάζει να εκμεταλλεύεται την ευαισθησία του Κυπριακού λαού για την επίλυση του εθνικού του προβλήματος συμμετέχοντας σε συναυλίες που δήθεν είχαν ως στόχο την προβολή του Κυπριακού, ενώ εκείνος τις χρησιμοποιούσε ως μέσο ατομικού του πλουτισμού, πράγμα που δεν ανταποκρινόταν στην αλήθεια.

Αν ήθελε ο καλλιτέχνης —συνεχίζει ο ΑΠ— να εκδηλώσει ένα τέτοιο δικαιολογημένο ενδιαφέρον για την τέχνη ή να διατυπώσει δυσμενή κριτική για την καλλιτεχνική ή επαγγελματική καριέρα του Γ. Νταλάρα ως ανθρώπου φιλοχρήματου, χωρίς εθνική ευαισθησία και ενδιαφερόμενου μόνο για το δικό του οικονομικό όφελος, πράγμα που δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, δεν θα χρησιμοποιούσε τέτοιες φράσεις και εικόνες, αλλά θα αναφερόταν σε πραγματικά περιστατικά και υπαρκτές του ιδιότητες, που θα σχολίαζε ακόμα και δριμύτατα, με τρόπο όμως που θα κρινόταν πρόσφορος για την προώθηση της τέχνης ή για την άσκηση κριτικής και δεν θα εκφραζόταν με αυτό τον τρόπο, που δεν ήταν αντικειμενικά αναγκαίος για την έκφραση των σκέψεών του...

Δηλαδή, αναγκαιότητα τέχνας κατεργάζεται...

Αλ. Αυλωνίτης