ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ, Δευτέρα 7 Μαΐου 1990, σελ. 10

Ένας Τζίμης... αλχημιστής, αναλύει τα πάντα

Πάμε απ' το ΠΑΣΟΚ στο... χειρότερο!

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΑ ΜΠΛΙΑΤΚΑ

Τζίμης Πανούσης. Εγγύηση στη σάτιρα με αντιεξουσιαστικές αιχμές και αθυρόστομες παρεκκλίσεις. Οι... αγώνες του με τις «Μουσικές Ταξιαρχίες» δεν αφήνουν περιθώρια παρερμηνείας των προθέσεών του. Είναι και θα είναι του «χώρου» που δεν αγαπάει τα κόμματα και τις γραφειοκρατίες και που συμπονά τις κοινωνικά ευάλωτες μειοψηφίες όσο κι αν ο ίδιος κάνει -όπως νομίζει- διάφορα «ανοίγματα».

Πολλοί λένε ότι είναι ηθελημένα ασαφής ή –ακόμα χειρότερο– το στρίβει με χιούμορ όταν καλείται να λάβει θέση. Άλλοι, όμως, εκεί ακριβώς, στη σάτιρα βρίσκουν και τη «θέση» και την «άποψη».

Είναι βολεμένος ή επαναστάτης; Πλούσιος ή φτωχός;

«Μένω -κυριλέ- στις παρυφές της λεωφόρου Κηφισίας, δηλαδή στο κέντρο του νέφους» απαντά με... σαφήνεια.

«Κοιτάξτε λόγω κατοχής και στερήσεων υπάρχει ένα πρόβλημα του κόσμου με το χρήμα, ένα κόμπλεξ το οποίο εγώ τσιγκλίζω. Άλλες φορές το παίζω πλούσιος, άλλοτε πάλι πολύ φτωχός. Στην ουσία δεν είμαι τίποτε απ’ όλα αυτά».

Ο Τζίμης Πανούσης σπούδασε στη Νομική Θεσσαλονίκης και έφτασε μέχρι το πτυχίο χωρίς να το... πολυαξίζει και χωρίς ν’ ασχοληθεί ιδιαίτερα.

«Τότε το κίνημα ήταν φουντωμένο και είχαμε πολλές μεταφορές. Ήταν που λέγαμε τότε “ΜΕΤΑΦΟΡΑΙ: Ο αιώνιος φοιτητής”.

«Τώρα θέλω να έρθω και να πάρω το πτυχίο αλλά δε βρίσκω σπίτι».

Τον βρήκαμε σε κεντρικό ξενοδοχείο της πόλης, σε δωμάτιο που προσφερόταν για καλές φωτογραφίες όπως κατάλαβε και ο Βασίλης Μποζίκης. Πριν αρχίσει να γράφει το μαγνητόφωνο έπεσαν δύο - τρεις «ριπές»:

«Είμαι από οικογένεια περίεργη. Αριστεροί με κατοχικά μάνα και τα λοιπά. Άρα μου είναι δύσκολο να αποφασίσω».

«Βλέπω μια ταβέρνα, σε έναν εφιάλτη, που πάμε το βράδυ οικογενειακώς. Η μάνα μου με στουμπώνει με κοκορέτσια. Δίπλα και οι άλλες παρέες τρώνε μανιωδώς. Η ώρα περνάει και κάποια στιγμή ο πατέρας φωνάζει για το λογαριασμό με τα... κοντοσούβλια να κρέμονται και αντί να έρθει ο ταβερνιάρης, έρχονται οι Γερμανοί. Και μας... σκοτώνουν όλους».

«Την Αριστερά, αυτή τη “μαιμουδένια”, όπως λέει, την ψήφιζε στο παρελθόν. Τώρα όμως εκείνο το “Αριστερός και Πρόοδος” του χτυπάει άσχημα. “Είναι σαν τις ψευτοφεμινίστριες με τα διπλά ονόματα”. Άσε που μερικοί, στα κρυφά, ψηφίζουν Νέα Δημοκρατία».

«Είμαι κνίτης δίχως κόμμα, φέρετρο χωρίς το πτώμα, λουλουδάκι δίχως χώμα και μπουκάλι δίχως πώμα. Μια αγάπη δίχως ζάλη και φαλλός χωρίς κεφάλι, σύννεφο χωρίς αιθάλη και αυλή χωρίς Εκάλη»

Από το... «Ράπισμα» του δίσκου «Δουλειές του κεφαλιού».

Μου δίνεις την εντύπωση ανθρώπου που λαθροβιώνει. Δεν έχεις σαφή χαρακτηριστικά. Μιλάς, δημοσίως εννοώ, πάντα μεταξύ σοβαρού και αστείου. Μέχρι πότε θα κρατήσει αυτή η στάση;

Σαφέστατα είναι, κάθε φορά, τα χαρακτηριστικά μου. Αλλάζουν βέβαια κατά περιόδους. Να. Κάνω λίφτινγκ, ας πούμε, κυρίως ιδεολογικά. Όπως η Αλίκη, είμαι γεννημένος σταρ... Τα ινδάλματά μου είναι οι IDOLS, ο Ντίζυ Γκιλέσπι, η Μαρίκα Μητσοτάκη (εξ αντιθέτου...) και άλλα.

Είσαι απρόσωπος...

Είμαι σκέτο πρόσωπο και προσπαθώ να παραμείνω κρατώντας τις αντιστάσεις μου. Επίσης, μέσα στο τηλεοπτικό μαντρί που ζούμε, φροντίζω να κάνω ιδιοκατασκευές, περίεργα μηχανήματα και λοιπά ώστε να ανταποκριθώ στις απαιτήσεις της Ευρωπαϊκής Ολοκλήρωσης. Αν και δεν μπορούμε να ολοκληρώσουμε, ούτως ή άλλως, εμείς οι Έλληνες. Είμαστε πρόωροι εκσπερ... Η ολοκλήρωσή μας είναι ανατολική και όχι ευρωπαϊκή.

Καλά όλα αυτά, εγώ όμως σε θυμάμαι στο «Σκάιλαμπ» της Πλάκας, το 1981, να το παίζεις κάτι σαν... κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος των Εξαρχείων και της εξωκοινοβουλευτικής αριστεράς. Φοβάμαι, τώρα που η Αμερική είναι μόδα, ότι θα μείνεις άνεργος.

Η Αμερική είναι μόδα και εγώ είμαι... φάσιον βίκτιμ (θύμα της μόδας). Από τα μέσα προσπαθώ, μισοθέλοντας, να αντιστέκομαι. Σε κάποια στιγμή όμως θα δράσουμε. Τώρα ξαποσταίνουμε, όπως λέει κι ο ποιητής αλλά, δεν μπορεί, με την καινούργια δεκαετία θα τραβήξουμε πάλι προς τη δόξα. Διότι τη δόξα την έχουμε στο αίμα μας. Όπως και το ζάπινγκ.

Εκεί όμως που πατάμε όλα τα κουμπιά του τηλεκοντρόλ, ας πατήσουμε κι αυτό που λέει «ρηπλέυ». Για να έχουμε μνήμη. Σήμερα εκλέχτηκε ο Καραμανλής και πρόεδρος. Αυτόν θα έχουν και τα εγγόνια μας, θα το δεις. Είναι μια αιώνια ιδέα ο Καραμανλής.

Τη Νομική γιατί την παράτησες; Από κει ξεκινάει κάποιος, συνήθως, για να γίνει βουλευτής, υπουργός, στέλεχος κ.λπ.

Καλλιτεχνικές δουλειές είναι κι αυτές. Τους συμπονώ, όπως τους γονείς μου, τους πολιτικούς, διότι είναι δύσκολα τα πράγματα γι’ αυτούς. Σαν καλλιτέχνης, αισθάνομαι, περίπου συνάδελφός τους.

Η Νομική δεν είχε κανένα ενδιαφέρον. Δεν είχα κλίση που λένε. Από μικρός άλλα ήθελα. Σκανδαλιές και τέτοια.

Όταν ήμουνα φοιτητής στη Σαλονίκη, σπανίως έβλεπα ήλιο. Είναι κι αυτό. Κοιμόμουνα τις μέρες και έβγαινα τη νύχτα. Άσχημα φοιτητικά χρόνια. Το ’κανα όμως αναγκαστικά για να μην στεναχωρηθούν οι γονείς και μου ’μεινε μια τραυματική εμπειρία όπως και το γυμνάσιο.

Τίποτα καλό δεν σου έμεινε από εκείνη την εποχή;

Δεν θυμάμαι πολλά πράγματα και τα ’χω απωθήσει κιόλας. Υπάρχει κενό μνήμης. Με απατάει η μνήμη μου κι αυτό είναι πρόβλημα. Καλύτερα να σε απατάει η γυναίκα σου παρά η μνήμη. Έβαλα, λοιπόν, ντετέκτιβ να παρακολουθεί τη... μνήμη μου μήπως και την πιάσω.

Λέγοντας ασάφειες και ευφυολογήματα, θα τελειώσει η συνέντευξη. Έχεις, όμως, δύο σταθερά στοιχεία. Τη ροπή σου προς την αντιεξουσιαστική, αθυρόστομη, μηδενιστική σάτιρα και τη ροκ μουσική. Από εκεί μπορεί να σε πιάσει κάποιος.

Απ’ όπου κι αν με πιάσεις θα λερωθείς. Τελοσπάντων ο ηλεκτρικός ήχος είναι πιο κοντά σε μένα, είναι πιο άγριος και πιο άμεσος. Σημασία έχει ότι πιστεύω πως γράφω ελληνική μουσική. Και ελληνική μουσική ακούω κιόλας. Μην πιστεύεις στις κινδυνολογίες. Η ελληνική μουσική έχει μέλλον στην Ευρώπη. Όπου νάναι το MTV θα παίζει τσάμικα!

Και... δικά σου τσάμικα;

Δεν μπορώ να κάνω αλλιώς. Θα τελειώσουμε με αυτή την φαστ - μιούζικ, τα «μονόσημαντα» ξέρεις, και θ’ αγκαλιάσουμε τους ελληνικούς ρυθμούς που είναι πιο πολύπλευροι και έχουν ουσία.

Πώς την είδες τη νέα κυβέρνηση;

Μαύρο χάλι. Πάμε απ’ το ΠΑΣΟΚ στο χειρότερο! Με Κώστα και Μαρίκα, αν δεν προσέξουμε, θα γίνουμε Κόστα Ρίκα...

Υπάρχει μια διάθεση από τους νεοφιλελεύθερους να εφαρμοστούν εδώ αυτά που έγιναν στην Ευρώπη δέκα χρόνια πριν. Εκεί αυτά έχουν πεθάνει και ’μεις μόλις τώρα τ’ ανακαλύπτουμε. Ευτυχώς δεν θα κρατήσει πολύ αυτή η... συνταγή. Τελευταία οι Έλληνες μάθαμε να ξεπετάμε εύκολα το οτιδήποτε, έστω κι αν το καταναλώνουμε ληξιπρόθεσμα. Έχουμε τώρα δορυφορική πληροφόρηση. Μπρουκ και Καρολίν βλέπει ο κόσμος από την Αλάσκα μέχρι τη Ζιμπάμπουε. Αν ονειρεύονται να ελέγξουν «σφιχτά» μια κλειστή κοινωνία καλά θα κάνουν να το ξεχάσουν. Πάνε αυτά.

Τι λες, θα πέσει φάπα στους κοινωνικά ευαίσθητους χώρους, στους αντιρρησίες και στους αντιεξουσιαστές;

Εκεί πάντα έπεφτε φάπα. Δεν σταμάτησε ποτέ αυτός ο... ρυθμός! Είπαμε: απ’ το ΠΑΣΟΚ στο χειρότερο. Εγώ με τον τσαμπουκά, εκφράζω τους μεταφυσικούς ανησυχούντες και ήρθε η ώρα να...

Μεγάλα λόγια πάλι;

Είναι καιρός να γυρίσουμε σε παραδοσιακές μορφές εξουσίας όπως ήταν ο φύλαρχος και ο μάγος της φυλής. Μαγγανείες, αστρολογίες. Υπάρχει ήδη έτοιμο ένα τέτοιο κίνημα. Ο κύριος Μητσοτάκης, ο κύριος Μπους και οι νεοφιλελεύθεροι γενικά, την ψάχνουν αστρολογικά. Όταν εκκρεμεί μια απόφαση, σπεύδουν να ρωτήσουν. Έχει πολύ ενδιαφέρον η υπόθεση και μένα με συναρπάζει διότι είμαι και λίγο αλχημιστής. Το μέλλον είναι ζοφερό μεν αλλά στην Ελλάδα δεν θα είναι και τραγικές οι εξελίξεις.

Έχω μια αλλεργία στο θέμα του εθνάρχη. Πιστεύω ότι δεν πρέπει να ξεχνάμε το παρελθόν. Πολλοί, βέβαια, λένε ότι δεν θα είναι ο Καραμανλής του παρελθόντος. Εγώ είμαι, πάντως, απαισιόδοξος με τους ανθρώπους που έρχονται απ’ τα παλιά και έχουν -για να χρησιμοποιήσω μια γνωστή λέξη- δρομολογήσει πολλά προβλήματα που μας ταλαιπωρούν ακόμα. Οι μακεδονίτικες αρετές, η λεβεντιά, ο πρωϊσμός, δεν συμβιβάζονται με όλα αυτά τα αμερικανο-ευρωπαϊκά σχέδια που εξυπηρέτησε σε κάποια φάση. Μας στιβάξανε σε μια, τέτοια Αθήνα και δεν μπορούμε ν’ αναπνεύσουμε.

Οι Ευρωπαίοι έχουν την κάλλιστη γνώμη για τον κ. Καραμανλή.

Αυτά είναι τα προβλήματα. Μου φαίνεται ότι ήρθε η ώρα να... σηκώσουμε να φύγουμε. Αρχίζει μια νέα περίοδος μετανάστευσης. Παλιά ήταν το σχέδιο Μάρσαλ. Τώρα ο νέος ρόλος της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή... Κενότητα -διότι περί κενότητας πρόκειται- είναι να φεύγουμε έξω, να μην είμαστε μαζεμένοι όλοι, έτσι ώστε να κάνουμε καλή δουλειά. Είμαστε ο δούρειος ίππος στην ευρωπαϊκή κενότητα που είναι χειρότερη κι από την τρύπα του όζοντος!

Εγώ θ’ ανοίξω μαγαζί δίπλα στους WHO ενώ αυτοί θα έρθουν εδώ.

Είσαι υπερβολικός ακόμα και στην απαισιοδοξία, νομίζω. Ας πάμε όμως και στην περιβόητη «κρατική καταστολή» που πάντα εύρισκες τρόπους να καταγγέλλεις. Τι βλέπεις να γίνεται; Θα δοξαστείς και πάλι καταγγέλλοντας;

Όχι, έχω κουραστεί, μην γυρίσουμε στα παλιά. Ο κρατικός μηχανισμός, ας μη γελιόμαστε, απαρτίζεται από άτομα του Συνασπισμού της Αριστεράς και της Προόδου. Άλλο πρόβλημα κι αυτό. Δες τις δημόσιες υπηρεσίες. Αυτοί που δεν αλλάζουν στις μεγάλες θέσεις, αυτοί που κινούν τα νήματα της γραφειοκρατίας είναι οι αριστεροί, υποτίθεται. Άσε που όταν ένας αριστερός περάσει στην απέναντι όχθη γίνεται χειρότερος. Τα δίνει όλα!

Μην ξεχνάμε, βέβαια, τον κύριο Κατσίκη που είναι και θα παραμένει «κλειδί των εξελίξεων». Οι πλειοψηφίες είναι οριακές και ο κύριος Κατσίκης είναι, όπως γνωρίζω –διότι έχω φίλους στα Γλυκά Νερά– δεινός διαπραγματευτής. Έχει κάνει καλές δουλειές εκεί... Νομίζω ότι θα είναι ο επόμενος πρόεδρος της Δημοκρατίας. Τα εμβλήματα θ’ αλλάξουν. Η κατοικία θα γίνει ιερό ζώο όπως είναι η αγελάδα στην Ινδία. Έρχονται καλές μέρες, δεν είμαι απαισιόδοξος.

Μουσικά σκοπεύεις ν’ ανανεωθείς, να... εκσυγχρονιστείς;

Συνεχώς ανανεώνομαι. Αυτά που κυκλοφορούν είναι τα... σκάρτα μου. Τα καλά τα φυλάω γι’ αργότερα.

Για το MTV;

Όχι. Για μένα και για τις παρεούλες όταν παίζουμε κιθαρίτσα.

Διατηρείς ακόμα αυτά, τα «κουσούρια»;

Πάντα!

Πάντως γράφεις, παίζεις, ηχογραφείς ακατάπαυστα. Αυτό γίνεται για λόγους βιοπορισμού;

Δεν έχω παράπονο, συχνά κάνω δίσκους και για βιοπορισμό. Τα πιο πολλά βγαίνουν στην παράσταση, στην καθημερινή επικοινωνία με τον κόσμο. Κι απ’ κει στο βινύλλιο.

Και στο CD.

Αυτό έχει ένα πρόβλημα. Δεν πιάνει όλες τις συχνότητες. Του λείπουν τα «χαμηλά».

Έχεις και πέρσοναλ κομπιούτερ;

Βεβαίως, και με έχει μαγέψει. Καθημερινά παίζω για πολλές ώρες. Είναι, ξέρεις, μηχανήματα του διαβόλου. Έξω από τα χαρακτηριστικά του Έλληνα. Θέλει Γερμανούς να τα δουλεύουν, τους πάει περισσότερο. Εμείς, αντίθετα, μπορούμε να σχεδιάζουμε και να φτιάχνουμε προγράμματα αλλά όχι και να τα δουλεύουμε.

Έχω υδρόστρωμα, επίσης, με ψαράκια. Κοιμάμαι μπρούμυτα και τα παρατηρώ με τις ώρες. Μένω κοντά σε μια μεγάλη λεωφόρο με χλωρίδα και πανίδα στα διαζώματα. Βλέπεις, κατεβαίνουν από ’κει οι προύχοντες από την Εκάλη και την Πολιτεία και έτσι έχουν φτιάξει πολύ όμορφα το δρόμο. Έχουμε και σκυλιά και γάτες πολύ καλής ράτσας.

Ασκείς σάτιρα για πολλά χρόνια. Δεν βαρέθηκες καθόλου;

Μ’ αρέσει η παραδοσιακή σάτιρα. Όπως την πήραμε απ’ τους παλιούς ηθοποιούς που ευτυχώς, βλέπουμε ακόμα στην τηλεόραση. Μ’ αυτούς αισθάνομαι συνάδελφος. Επίσης με τους αρκουδιάρηδες, γύφτος που είμαι. Τελευταία βλέπω μια τάση συναδέλφων να σατιρίζουν πεθαμένα πράγματα. Αυτό είναι πολύ κακό και δεν γίνονταν παλιότερα. Στεναχωριέμαι, πραγματικά, όταν βλέπω, στις μέρες μας, να βγαίνουν καλλιτέχνες και να κοροϊδεύουν ακόμα το ΠΑΣΟΚ το οποίο είναι πεθαμένο τα δύο τελευταία χρόνια!

Η σάτιρα οφείλει να απευθύνεται στους ισχυρούς. Στους Σαμαρείς, τους Ανδρεικελόπουλους και λοιπά. Αυτούς θα πρέπει να σατιρίζουν, αφού φαίνεται ήδη ότι θα παίξουν σημαντικό ρόλο στις εξελίξεις που έρχονται και μας ετοιμάζουν μεγάλα χουνέρια.

Αν είναι έτσι, θα έρθει και η σειρά τους.

Ο καλλιτέχνης πρέπει και να προβλέπει. Να κρατάει τα... μπόσικα. Και τα... χαρακώματα!

Λεζάντα φωτογραφίας: «Θέλω να έρθω στη Θεσσαλονίκη, αλλά δε... βρίσκω σπίτι» λέει ο Τζίμης Πανούσης, ενώ ο φακός τον αποθανατίζει σε μια νοσταλγική πόζα. (Ο Τζίμης σπούδασε νομική στο ΑΠΘ και όταν - σπανίως... - διάβαζε ήταν βράδυ)