ΤΟ ΒΗΜΑ, αρ. 66, 26/03/1990

Κολακεύει τους αγανακτισμένους

Της Άννας Βλαβιανού

Ο Τζίμης Πανούσης δηλώνει «φανατικός των πραγμάτων β΄ διαλογής» και ετοιμάζει τις «Δουλειές του... κεφαλιού»

ΔΗΛΩΝΕΙ «άνετος» σ’ όλους τους χώρους που «τσαλαβουτάει». Για ένα παιδικό παιχνίδι πρόκειται, άλλωστε. Θεωρεί πως τα καλύτερα τραγούδια του πρέπει να τα κυκλοφορήσει όταν γεράσει. Είναι 36 χρονών, σχετικώς εάν νιώθει 12. Ο Τζίμης Πανούσης ή Τζιμάκος, τραγουδοποιός το επάγγελμα, με σχέδια να προσχωρήσει στη βιομηχανία, έχει πολλές εικόνες — όλες ανατρεπτικές — που μεταφέρουν, όμως, από ένα μέρος της αλήθειας του. Στη μια ο ίδιος με κοτσιδάκι, κολάν, μακό: στη σκηνή. Στην άλλη, ο ίδιος με φόρμα γυμναστικής, κοτσιδάκι, σύζυγος, μέλλων πατέρας στη Φιλοθέη.

«Παίζω με τις εικόνες. Έχω δώσει συνεντεύξεις ως πλούσιος και άλλες ως φτωχός. Τη μία λέω ότι ζω με άλογα, και την άλλη πως σιχαίνομαι τα ζώα. Θέλω συνεχώς να τσιγκλίζω αυτό το κόμπλεξ που υπάρχει για τους επώνυμους. Όσο για την πραγματική μου εικόνα, ούτε εγώ την ξέρω. Το μόνο που ξέρω είναι μια τάση που έχω να καταστρέφω αυτά που φτιάχνω. Είναι μια εμμονή. Ίσως είναι και κομπλέξ...»

Καλλιτέχνης που δεν κολακεύει παρά μόνον τους αγανακτισμένους, ο Τζίμης Πανούσης μιλάει με υπερβολή για την πραγματικότητα που πάντοτε τον ξεπερνάει και πάντα τον προκαλεί. Κυκλοφορεί σε λίγες μέρες έναν διπλό δίσκο, τις «Δουλειές του κεφαλιού» (ο ένας με καινούργια τραγούδια και ο δεύτερος με το τελευταίο καυστικό και εύστοχο πρόγραμμα του «Μετρό»), παίζει στη νέα ταινία του Αλέξη Δαμιανού και ετοιμάζεται για τις καλοκαιρινές του συναυλίες.

«Δεν είναι τυχαίο που βγαίνω ίσως πάλι σε προεκλογική περίοδο. Μ’ αρέσει να είμαι κι εγώ μέσα σ’ αυτό το παιχνίδι. Βλέπω σαν συναδέλφους μου τους πολιτικούς. Τους καταλαβαίνω και τους συμπονώ. Έχει δουλέψει πολύ γι’ αυτή τη δουλειά, η οποία, «αν αξίζει, θα πάει». Δεν πιστεύει στην παντοδυναμία των δημοσίων σχέσεων. «Αυτά που λένε κάτι καινούργια φιντάνια είναι φούμαρα. Δεν είναι για μας αυτά, είναι για άλλες εποχές. Εδώ, αν δεν είναι καλό το πράγμα, δεν τσουλάει...»

Ο Πανταζής που «τσουλάει» είναι ένα καλό πράγμα; «Κανένας δεν έχει πετύχει χωρίς να το αξίζει. Η δουλειά του Πανταζή είναι οι δημόσιες σχέσεις. Τον συμπαθώ πολύ, αλλά στενοχωριέμαι που θα την πατήσει. Τον έχουν βάλει μπροστά, όπως παλιά τον Χριστάκη, μετά τον Φλωρινιώτη και τον Κοινούση. Πήγα πρόσφατα στον Πανταζή και έπαθα “πλάκα”. Ντράπηκα. Τους κάνουν όλα τα χατίρια. Γενέθλια θες, τα κάνεις. Να σε φιλήσουν θέλεις, το κάνουν. Τα πάντα. Και λίγα τους πληρώνουν. Πέφτουν πολύ χαμηλά οι τραγουδιστές, και γι’ αυτό τους δίνουν τόσο χρήμα. Αλλά μετά θα τους ζητήσουν και τα ρέστα...»

Αυτά που ξέρει για τον εαυτό του είναι, λέει, λίγα. Δεν τα κρύβει, όμως. «Αλήθειες καραμπινάτες». Μόλις έμαθε πως θα γίνει πατέρας, το είπε στο ραδιόφωνο, όταν παντρεύτηκε, έδωσε φωτογραφία του γάμου του στον Τύπο. «Παρ’ ότι είμαι ντροπαλός, τα βγάζω όλα στη φόρα. Για να τα εξαγνίσω. Τι άλλο είναι; Αριστερός, αλλά... «Ελπίζω η αποχή να είναι η πρώτη δύναμη».

Κατά τ’ άλλα, είναι ιδεολογικά προσανατολισμένος στο: ψηφίστε, ακυρώστε, τελειώσατε.

Δέκα χρόνια σ’ αυτόν τον χώρο τέχνης σαρκάζει, αυτοσαρκάζεται, υποδαυλίζει, σοκάρει, διαφωνεί και φτιάχνει έναν σύγχρονο μύθο επαναστάτη με χιούμορ που έχει τους «δικούς» του. Μικρός έπασχε από αγοραφοβία. Πήγαινε στον μπακάλη ν’ αγοράσει φέτα και δεν μπορούσε να μιλήσει. Βγαίνοντας, όμως, σ’ έναν χώρο «στημένο», λειτούργησε, «Τώρα πια ανοίγομαι μόνο στο πάλκο και στο κρεβάτι». Η πρώτη του δουλειά ήταν σε τράπεζα. «Δεν το άντεξε ο οργανισμός» του και τα παράτησε. Τον φώναξαν κάποια στιγμή σ' ένα μαγαζί για ένα βράδυ, και έμεινε έξι μήνες. Τυχαία άρχισαν όλα. Τυχαία, πιστεύει, θα σταματήσουν. «Δεν δεσμεύομαι με συμβόλαια εγώ. Μόνο με ανθρώπους. Κάποιος, όμως, από μας πρέπει να το κάνει και να φύγει. Θα είναι μεγάλη μαγκιά. Μου γουστάρει αυτή η δουλειά όσο μπορώ να την ελέγχω. Μόλις πάψω, θα φύγω. Ήδη μ’ ενοχλεί που με γνωρίζουν στον δρόμο. Έχω πάρει, βέβαια, τα μέτρα μου. Μόλις κόψω τα μούσια και τα μαλλιά, κανείς δεν θα με γνωρίζει. Άλλη φάτσα, new wave, τελείως. Ήθελα απ’ τον Πανταζή να φεύγει, γιατί θα πάθει μεγάλη ζημιά. Το καλλιτεχνιλίκι είναι σαν την ηρωίνη: δεν φεύγεις εύκολα. Το θέμα είναι να μην την πατήσεις και θεωρήσεις ότι είσαι σπουδαίος. Αυτό είναι καταστροφή».

Ο Τζίμης Πανούσης προσπαθεί να μην πάρει στα σοβαρά το ταλέντο του και την καριέρα του, και υποστηρίζει ότι τον ενοχλεί η σοβαροφάνεια, ενώ αντίθετα τον συγκινεί η προσπάθεια που κάνουν οι ατάλαντοι, κυρίως για να πετύχουν. Δηλώνει φανατικός των πραγμάτων β΄ διαλογής: ταινίες, πορνό, σκυλάδικα. Γι’ αυτό στενοχωρήθηκε προχθές με τον ντοκιμαντέρ για τις στριπτιζέζ που έδειξε η τηλεόραση. «Όταν μαζεύαν τα σουτιέν τους, είδα σ’ αυτές τον εαυτό μου να μαζεύει τις τιράντες του». Η προσπάθεια των ατάλαντων να πετύχουν κάτι καλλιτεχνικό τον κρατάει, λέει, στη δουλειά.

Το εξηγεί: «Περισσότερο σχολιάζοντας αυτό το πράγμα και προσπαθώντας να μπω κι εγώ σ’ αυτόν τον ρόλο. Η δημοσιοϋπαλληλική τέχνη της τηλεόρασης μ’ ενθουσιάζει. Εγώ προσπαθώ να κάνω το ίδιο, αλλά δεν το καταφέρνω. Το κάνω όσο πιο αυθόρμητα γίνεται».

Αυθόρμητα λειτουργεί και στη σκηνή. Ξεκινάει με μια ιδέα και όλα τ' άλλα γίνονται επί σκηνής. Αυτοσχεδιάζει. Γι’ αυτό ηχογραφεί μετά τα προγράμματά του σε δίσκους. Είναι μια δουλειά όχι γραμμένη απ’ την αρχή — πρέπει ν’ ακουστεί, συνεπώς, με το τελείωμά της. Όσο για το χιούμορ του, υποστηρίζει ότι δεν είναι ποτέ στημένο. «Έρχεται από μόνο του. Δεν το βλέπω σαν δουλειά. Είναι σαν σκανδαλιά παιδική». Το χιούμορ του είναι θέση, τελικά, ή άρνηση; «Θεσάρα», θα πει. «Ποια είναι η δουλειά μας; Είμαι όλη μέρα μ’ ένα τηλεκοντρόλ στο χέρι και κάνω ζάπινγκ στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Ταυτίζομαι με τον Καραγκιόζη, που κάνει τις διάφορες ίντριγκες για να κερδίσει τον κεφτέ. Μ’ αρέσει και το παιχνίδι αυτό με τον πασά, τις πολυεθνικές, τις βεζιροπούλες και τις συνεντεύξεις».

Πληθωρικός, ενθουσιώδης, κινητικός. Πώς αντιδρά στις κακές κριτικές για τη δουλειά του; «Όπως και στις καλές. Τελευταία, βέβαια, οι δημοσιογράφοι έχουν καβαλήσει το καλάμι κι έχουν γίνει οι υπέρτατοι κριτές. Κάποια στιγμή, αυτό πρέπει να σταματήσει. Τώρα, αν τα καταφέρει ο Νταλάρας με τις μπουνιές του... είναι ένας τρόπος. Εγώ μπορώ να κάνω αλλά πράγματα. Να τους καλέσω σε μονομαχία. Νομίζω, όμως, ότι και οι δύο χώροι, όπως και οι περισσότεροι, στερούνται χιούμορ. Το θέμα είναι να μην πάρεις σοβαρά αυτό που κάνεις...»