ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ, 22/06/1989

Ιστορίες πολιτικής φαντασίας του «Τζιμάκου»

Σαράντα «τρελές» εκπομπές στον TOP-FM

Από τον Κώστα Σταματίου

Τζίμης Πανούσης: «Η Ζάλη των Τάξεων». Βιβλιοκασέτα. Εκδ. «Γνώσεις». Σελ. 232.

Τώρα που έκλεισε η πρώτη φάση του ελληνικού πολιτικού καρναβαλιού, μπορεί κανείς να κάμει μια αναδρομή στο παρελθόν, ιδιαίτερα στο πυρετιασμένο τελευταίο δωδεκάμηνο, που εξάλιζε κυριολεκτικά το Πανελλήνιο. Κι επειδή όσα συνέβησαν είχαν πάντα, εκτός από τη σοβαρή — τι λέω; τραγική — τους πλευρά, και μιαν άλλη, ευτράπελη έως απολύτως γελοία, σας προτείνω να επιχειρήσετε το «φλας μπακ» που λέγαμε, με... χιούμορ: με τη βοήθεια της «βιβλιοκασέτας» του γνωστού σουρεαλιστή αναρχοδιασκεδαστή Τζίμη Πανούση, «Η Ζάλη των Τάξεων» όπου, διασώζονται για την αιωνιότητα τα κείμενα 40 εκπομπών, που μεταδόθηκαν από πέρσι το Μάη και έως φέτος τον Μάρτη από τον ραδιοσταθμό TOP-FM.

Δεν ξέρω τι ιδέα έχετε για τον «Τζιμάκο», τη μουσική του, τους ιδιόρρυθμους στίχους του, τον τρόπο που εμφανίζεται και τραγουδάει, τις πρωτότυπες συνεντεύξεις του κλπ.

Προσωπικά, μέσα στη γενική αφασία της μεταχουντικής 15ετίας, ξεχώρισα τη μορφή και τις δραστηριότητές του, γιατί «έσπαζε» τη μονοτονία του κοινωνικού μας τοπίου, που το χαρακτηρίζει κατά κύριο λόγο η σοβαροφάνεια και η έλλειψη χιούμορ.

Ενώ, δηλαδή, είμαστε κατά βάθος ένας λαός ψιλικατζήδων και μικροκατεργαρέων — με στιγμιαίες εξάρσεις στο διάβα των αιώνων — παριστάνουμε τους «Ογρωπαίους» που έλεγε κι ο Καραγκιόζης, τους «πολιτισμένους», τους δήθε μου — δήθε μου. Ο Πανούσης λοιπόν, ασεβής και αθυρόστομος, ρεαλιστής και υπερρεαλιστής ταυτοχρόνως, κατευθείαν απόγονος του «παππού Αριστοφάνη», αλλά και του θυμόσοφου Ανατολίτη Καραγκιόζη, πετάει μονίμως τη νεοελληνική μάσκα, το «κυριλέ» προσωπείο και σαρκάζει τους πάντες και τα πάντα... αυτοσαρκαζόμενος ταυτοχρόνως!

Τα παραπάνω στοιχεία του — συν το πάθος του για τη γλώσσα, το παιχνίδι με τις λέξεις, το παραξένισμα στην έκφραση, η προσφυγή στο παράλογο κ.ά. — φτάνουν στο αποκορύφωμα σ’ αυτή την επιλογή των 40 εκπομπών της «βιβλιοκασέτας», την οποία αφιερώνει — ο ιερόσυλος! — ταυτοχρόνως «Στον Άρη Βελουχιώτη και Θεσσαλονίκης» (φυσικά, την ομάδα μπάσκετ του Γκάλη). Πολλές από τις εκπομπές, τις είχα ακούσει στον TOP-FM. Τις περισσότερες τις είχα «χάσει». Τώρα, διαβάζοντάς τες συνολικά, αναπλάθω στο μυαλό μου τα γεγονότα που ζήσαμε το ’88-’89 και λέω «δεν είναι δυνατόν, επιζήσαμε ύστερα από τόσα μαστιγώματα, τόσα μαρτύρια, τόσες γελοιότητες, τόση χυδαιότητα», ανασαίνουμε ακόμα; Ε, τότε, πράγματι... «η Ελλάδα ποτέ δεν πεθαίνει»...

Μπερδεύοντας συνεχώς επίκαιρα και διαχρονικά στοιχεία, την πραγματικότητα κάθε εβδομάδας και την αχαλίνωτη φαντασία του, ο Τζίμης Πανούσης μιλάει για τις χίλιες επτά πληγές του ταλαίπωρου Ελληνισμού ’89, για τη 17 Νοέμβρη και την αιθαλομίχλη, την «Τομπριάδα», και τα... «Δημήτρια», το «όραμα της Παλλήνης» και τα «Κοσκωτάδικα ή τις... «πάνες της Αλλαγής» και την... «Ελλάς Ελλήνων Γκαρσονιών», για το «Κράτος εν φράχτη» και το ... «Τέταρτο Παπαντράιχ» και — εντελώς «προφητικά» σε ανύποπτο χρόνο (28.1.89) για την... «γκόμενα του Μητσοτάκη» που θα έβγαζε στη φόρα η «Αυριανή»! Κι αυτή δεν είναι η μόνη «προφητεία» του δαιμόνιου «Τζιμάκου»...

Όπως όλοι οι σατιρικοί, έχει και ο Πανούσης τις έμμονες ιδέες του, τους μόνιμους στόχους του. Πρώτος και καλύτερος, το ΠΑΣΟΚ και ο Αρχηγός του. Το τι γράφει για τον «Μεγάλο» δεν περιγράφεται! Αλλά και ο «Ψηλός» ακούει τα «σχολιανά» του και η Αριστερά έχει κι αυτή το μερίδιό της. Κανένας δεν γλιτώνει από τον βλάσφημο σαρκαστή, ούτε καν οι λεγόμενες «Επαναστατικές Οργανώσεις», που τις... ιδιοποιείται μάλιστα και σκαρώνει «πανούσιες» προκηρύξεις με το γνωστό ύφος τους και την... υπογραφή τους!

Παρακάμπτω τα άμεσα πολιτικά για να σταθώ σ’ αυτή την εκπομπή της 27ης Αυγούστου 1988, όπου, κάτω από τον τίτλο «Η Ολυμπιακή Φλόγα στα μπατζάκια μας» λοιδορεί την αποκοτιά να ζητάμε την Ολυμπιάδα 1996. Υπότιτλος: «Όταν το μίζερο ελληνικό ροκ της πολιτικής αποφασίζει να κάνει διεθνή καριέρα.» Είναι ένα «δείγμα γραφής» χαρακτηριστικό:

«Αυτή η χωμάτινη βαλκανική παραφυάδα μεταξύ της ιταλικής μπότας και της μικρούλας Ασίας είναι τόπος στοιχειωμένος και μαγικός, τόπος χλοερός, που σε προκαλεί να τον χάψεις. Τόπος άτοπος που σε απαγάγει στο “φτου κι απ’ την αρχή” που σε παρασύρει στους ταραγμένους ιστορικούς κύκλους του, στο “γύρω γύρω όλοι”, στη μακριά γαϊδούρα της επιβίωσης. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που καταλήγει στην πελοποννησιακή μούτζα, το σήμα κατατεθέν του Ελληνισμού.

»Είναι ο τελευταίος χωματόδρομος πριν μπεις στην ασφαλτοστρωμένη Ευρώπη. Το χαλάκι στην εξώπορτα της γηραιάς ηπείρου. Εδώ ευδοκιμούν η λάσπη, η συκοφαντία και ο λωτός. Μια χώρα χωράφι, ξέφραγο και χέρσο, ιδιοκτησία οικοπεδοφάγων τουρκόσπορων, μισογύνηδων και κατιναριών που λυμαίνονται το σταυροδρόμι της Δύσης και της Ανατολής, την αφύλακτη διάβαση του κακού και του καλού, του εύκολου και του δύσκολου.

»Την κατοικεί ένας λαός κληρονομικά βεβαρημένος και υπερφίαλος. Ο άχαρος ιστορικός του ρόλος, όσο μεγαλόστομα κι αν παρουσιάζεται, είναι σε τελευταία ανάλυση, υδραυλικού χαρακτήρα. Όποτε στουμπώνει, ο πολιτισμός καλείται να τον αποφράξει.

»Είμαστε το “tub.o.flo” στη λεκάνη της Μεσογείου. Η δουλειά δεν είναι ντροπή. Δεν είναι ανάγκη να υποδυόμαστε το αρωματικό λίκνο του πολιτισμού και το “afroso” της επιστήμης. Μεροκαματιάρηδες είμαστε, αυτοδίδακτοι και λουφαδόροι. Αιμομίχτες και παιδεραστές. Χωρατατζήδες και απροσάρμοστοι... (είμαστε) επί Τιμίου Ξύλου κρεμάμενοι. Ζαλωθήκαμε τις αμαρτίες του κόσμου από μαγκιά. Μεταφοραί ο Μήτσος ο αναμάρτητος, που πετάει πρώτος την πέτρα που κυλάει. Ένας ροκ και μισός. Δεινός αφομοιωτής και κλεπταποδόχος ολκής. Πάππου προς πάππον...».

Σας έβαλα τη μια πλευρά της «κασέτας», τη σοβαρή. Υπάρχει κι άλλη, η δηκτικά πολιτική, η τολμηρή, η αθυρόστομη, η φαντασιακή, η οργιάζουσα. Ένα είναι σίγουρο: με το «φλας μπακ» του «Τζιμάκου» δεν κινδυνεύετε να πλήξετε. Ό,τι πρέπει για διασκέδαση διακοπών.