ΕΘΝΟΣ, 10/06/1986

Η Θέμις βρήκε άσεμνο τον Τζίμη

Αθυρόστομος, λένε Μάνος και Νιόνιος

Ρεπορτάζ: ΑΙΜ. ΛΙΑΤΣΟΣ – Μ. ΜΠΕΝΕΑ

ΜΟΥΣΙΚΕΣ Ταξιαρχίες στον... Μάχη στο δικαστήριο για έναν δίσκο του Τζίμη Πανούση, αρχηγού του μουσικού συγκροτήματος «Μουσικές Ταξιαρχίες».

Διονύσης Σαββόπουλος: «Ο δίσκος του Πανούση “Μουσικές Ταξιαρχίες”, δεν είναι άσεμνος. Είναι ένα έργο τέχνης και πρέπει να κριθεί με καλλιτεχνικά κριτήρια».

Μάνος Χατζιδάκις: «Ο Πανούσης είναι πρώτης τάξεως τραγουδοποιός. Το “χυδαίο” σ’ αυτόν δεν είναι χυδαίο. Γιατί δεν το χειρίζεται, με σκοπό να κολακέψει χαμηλά γούστα και να διεγείρει χαμηλά ένστικτα».

Σεραφείμ Φυντανίδης (διευθυντής της «Ελευθεροτυπίας»): «Κάθε εποχή έχει την ηθική της. Ο Πανούσης έχει το δικό του κοινό, που πηγαίνει σε δικό του χώρο για να τον ακούσει. Όλα τα κείμενα, αν δεν τα δούμε στο κλίμα της εποχής, είναι άσεμνα».

Θανάσης Κοντάσης (Εισαγγελέας του Α’ Τριμελούς Πλημμελειοδικείου), που δίκαζε χτες τον Τζίμη Πανούση και τον υπεύθυνο της φωνογραφικής εταιρείας «Εμιάλ» Γιώργο Κυβέλο, με την κατηγορία της «παράβασης του νόμου περί ασέμνων»: «Ούτε ο Χατζιδάκις ούτε ο Σαββόπουλος μπορούν να σώσουν τον Πανούση. Γιατί μίλησαν αόριστα. Ο δίσκος του Πανούση “Μουσικές Ταξιαρχίες”, για τον οποίο γίνεται η δίκη, είναι ένα ανεύρο ρυπαρογράφημα. Προτείνω να κηρυχτούν ένοχοι».

Οι δικαστές του Α’ Τριμελούς, τελικά, συμφώνησαν με τον εισαγγελέα κ. Κοντάση και καταδίκασαν σε φυλάκιση πέντε μηνών τον Τζίμη Πανούση και τον Γιώργο Κυβέλο. Επιπλέον επέβαλαν χρηματική ποινή 50.000 δραχμών στον καθένα και διέταξαν τη δήμευση όλων των δίσκων, που κυκλοφορούν στο εμπόριο. Βέβαια, αυτό θα γίνει, όταν η υπόθεση θα εκδικαστεί τελεσίδικα στο Εφετείο.

Στις 24 Μαρτίου του 1985, κυκλοφόρησε ο δίσκος του Πανούση «Μουσικές Ταξιαρχίες». Λίγο αργότερα η Εισαγγελία Αθηνών θεώρησε άσεμνους τους στίχους των τραγουδιών και άσκησε αυτεπάγγελτα ποινική δίωξη για «παράβαση του νόμου περί ασέμνων», εναντίον του τραγουδιστή, συνθέτη και στιχουργού Πανούση, καθώς και του υπεύθυνου της φωνογραφικής εταιρείας «ΕΜΙΑΛ», Γ. Κυβέλου, που ήταν η παραγωγός εταιρεία.

4 τραγούδια

Σύμφωνα, με το κατηγορητήριο, που συντάχτηκε, ο δίσκος περιέχει τέσσερα τραγούδια τα οποία θίγουν τη «δημόσια αιδώ». Είναι τα εξής:

1. «Φάτε μάτια ψάρια». Είναι εξολοκλήρου άσεμνο, γιατί περιγράφει σκηνές από τη δραστηριότητα ενός ηδονοβλεψία.

2. Τραγούδι χωρίς τίτλο, στο οποίο περιέχεται το απόσπασμα: «Ο σοσιαλιστικός υπερρεαλισμός τώρα είναι όταν, η κάμερα κάνει λιγάκι δεξιά και στο φόντο της γροθιάς βλέπουμε το γιο του εργαζόμενου, ο οποίος μ...».

3. «Πίσσα και πούπουλα», που περιέχει τη φράση: «Γαμ... γιατί χανόμαστε».

4. «Σουζάνα». Είναι εξ ολοκλήρου άσεμνο και περιέχει στίχους όπως: «Σουζάνα η πουτάνα η ζωή». – «Σεξ, φαΐ, σκατά και ύπνος, εργασία και χαρά, μια ζωή περιμένεις να γ... στην ουρά».

Στην αρχή της διαδικασίας διαβάστηκε στο δικαστήριο επιστολή του συνθέτη Μάνου Χατζιδάκι, που προσκόμισε η υπεράσπιση των κατηγορουμένων.

Τα κυριότερα σημεία της ήταν:

«Δεν γνωρίζω ποιοι και για ποιο λόγο κατηγορούν τον Πανούση και ακόμα ποιοι εισηγήσαν από τα τραγούδια του. Και μάλιστα, όταν μας περιβάλλει τόση ανοιχτή χυδαιολογία και τέτοια υποβάθμιση αξιών και ζωής. Το βρίσκω παρανοϊκό και πέρα για πέρα φαρισαϊκό.

Οφείλουμε επιτέλους να αντιληφθούμε πότε η “χυδαία” έκφραση αποτελεί πρόκληση και αφορμή για λαϊκή κολακεία και κατά συνέπεια πρόθεση για εμπορική επιτυχία και πότε αποτελεί στοιχείο σύνθεσης, λεπτομέρεια αιτιολογημένη σε έργο τέχνης.

Αναλογιστείτε το χυδαίο στις ελληνικές επιθεωρήσεις, που τις παρακολουθούν χιλιάδες οικογένειες και παιδιά. Σκεφτείτε τα χιλιάδες πορνογραφικά έντυπα, που ελεύθερα κυκλοφορούν στα περίπτερα.

Ο Πανούσης με το “χυδαίο”, σχηματίζει ένα αυστηρό και με ταλέντο αποτέλεσμα, που τελικά όχι μόνο δεν είναι χυδαίο, αλλά μας θαμπώνει με το ύφος του και με την υγεία του – αξίες, που μόνο το αληθινό ταλέντο μπορεί να καθορίζει.

Όπως συμβαίνει στον Ραμπελαί, στον Πάουντ, στον Ουίτμαν και στους σύγχρονούς μας, στον Σελίν και στον Ζενέ. Και ακόμα, για να φθάσουμε στα καθ’ ημάς, στον Λασκαράτο, στον Ροΐδη και στον Διονύσιο Σολωμό ακόμη.

Αυτά βεβαίως τηρουμένων των αναλογιών. Τώρα, εάν οι υπαρκτοί τυχαίοι αναγνώστες, ερεθίζονται διαβάζοντας Ροΐδη, δεν φταίει ο Ροΐδης για να καταδικαστεί. Φταίει ο αναγνώστης, ο τυχαίος, που διαβάζει την “Πάπισσα Ιωάννα” σαν πορνογράφημα, όπως σαν πορνογράφημα είναι δυνατόν να διαβάσει και το “Άσμα Ασμάτων” ή “Η γυναίκα της Ζάκυθος”, ή το “Αλεξανδρινό κουαρτέτο” του Ντάρελ, ή ένα έργο του Χένρι Μίλερ ή πάμπολλα των κλασικών».

Το ταλέντο

«Υπεύθυνα πιστοποιώ το μέγιστο ταλέντο του Πανούση. Ουδέποτε σ’ αυτόν διέκρινα χυδαία χρήση του χυδαίου – πράγμα που θα με απωθούσε».

Πρώτος μάρτυρας κατέθεσε ο Διονύσης Σαββόπουλος.

Είπε: «Πρόκειται για σημαντικό καλλιτέχνη, που υπηρετεί τη σάτιρα. Χαρακτηριστικό του οποίου είναι η υπερβολή και η βωμολοχία. Αυτά τα στοιχεία δεν δημιουργούν προβλήματα στο κοινό. Εκτός αν απομονωθούν οι φράσεις. Παραδείγματος χάριν, αν κάποιος περπατάει γυμνός στην Πατησίων, είναι χυδαίο. Όχι όμως αν απεικονίζεται σε κάδρο γυμνός. Η φράση “γ... γιατί χανόμαστε”, είναι χυδαία αν λεχθεί σαν προσταγή. Αν την τραγουδάμε όμως όχι».

Πρ.: Απαραιτήτως Κανελλόπουλος; Δεν είναι άσεμνος ο δίσκος;

Μαρ.: Όχι, είναι ένα έργο τέχνης.

Πρ.: Και η φράση αυτή που αναφέρατε, τι είναι, αν δεν είναι άσεμνη;

Μαρ.: Είναι μέρος έργου τέχνης και πρέπει να κριθεί με καλλιτεχνικά κριτήρια. Αν διαβαστεί κατάλληλα, προκαλεί γέλιο. Αλλά και κατάλληλα να μη διαβαστεί, πάλι γέλιο προκαλεί. Είναι μια σάτιρα. Κάθε καλοκαίρι 30.000 κόσμος πάει στην Επίδαυρο. Εάν αυτό που διδάσκεται εκεί είναι Αριστοφάνης, ξέρετε τι ακούει ο κόσμος; Αν απομονωθούν οι φράσεις θα είναι πρωτοβολή. Αλλά με τα κοστούμια, τον ήχο και τη μουσική είναι ένα έργο τέχνης.

Πρ.: Μήπως είναι υπερβολικό αυτό που λέτε;

Μαρ.: Όχι. Έχουμε τους νόμους μας, εμείς οι καλλιτέχνες.

Πρ.: Ο μέσος άνθρωπος, ακούγοντας τη φράση «γ... γιατί χανόμαστε», προσβάλλεται;

Μαρ.: Αν την ακούσει στα καλά καθούμενα, ναι. Έτσι όμως, σαν τραγούδι, όχι. Τότε δεν θα έπρεπε να υπάρχουν επιθεωρήσεις. Θέλω επίσης να πω ότι αυτά τα άσεμνα υποβλήθηκαν προς έγκριση στη Γενική Γραμματεία Τύπου. Μάλιστα μετέπειτα – μακάρι να είναι ψέματα – ότι ο τότε γενικός κ. Σωτήρης Κωστόπουλος ενέκρινε από τη μια τα τραγούδια και από την άλλη ενημέρωσε τον εισαγγελέα.

Ηδονοβλεψίες

Πρ.: Ποιους ήθελε να σατιρίσει με το δίσκο;

Μαρ.: Τους ηδονοβλεψίες.

Πρ.: Δεν υπάρχουν σοβαρότερα θέματα; Γιατί δεν σατιρίζει τους ηθοποιούς, ή τους δημοσιογράφους;

Μαρ.: Δεν είναι δουλειά μας να επιλέξουμε.

Ο διευθυντής της εφημερίδας «Ελευθεροτυπία» κ. Σεραφείμ Φυντανίδης είπε στην κατάθεσή του:

«Πριν από 25 χρόνια, όταν ο Κουν ανέβαζε τους “Όρνιθες” στο Ηρώδειο, έγινε κάτι ιστορικό, στη διάρκεια της παράστασης. Ο τότε υπουργός Προεδρίας κ. Κων. Τσάτσος, διέκοψε την παράσταση, κρίνοντάς ότι είναι άσεμνη. Ο ίδιος άνθρωπος, ο κ. Τσάτσος βλέπει σήμερα στο Ηρώδειο άσεμνα και δεν λέει τίποτα. Θέλω να πω δηλαδή, ότι κάθε εποχή έχει την ηθική της. Ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έχει το δικό του κοινό, που πηγαίνει στο δικό του χώρο να τον ακούσει. Πριν από 50 χρόνια τα κείμενα του Πανούση δεν θα περνούσαν. Όχι στις εφημερίδες και στα περιοδικά, αλλά στο κοινό. Και δεν μιλάω μόνο για τον Πανούση.

Ακόμα και από τον Καβάφη αν απομονώσουμε φράσεις του, θα είναι άσεμνες. Ακόμα και από μια αθηναϊκή καντάδα, αν απομονώσουμε φράσεις, πάλι άσεμνες θα είναι. Όλα τα κείμενα, αν δεν τα δούμε στο κλίμα της εποχής, είναι άσεμνα. Ακόμα και τα παιδιά μας, τώρα δεν μιλάνε όπως μιλάγαμε εμείς. Έχει αλλάξει και η γλώσσα».

Εισ.: Το παράδειγμα με τον τότε υπουργό Προεδρίας, πρέπει να το εφαρμόσουμε και εδώ; Να απαγορεύσουμε δηλαδή το δίσκο;

Μαρ.: Όχι.

Εισ.: Τότε γιατί μας το είπατε;

Μαρ.: Γιατί απορώ, πώς έφτασε στο δικαστήριο αυτή η υπόθεση.

«Το κείμενο είναι σατιρικό και όχι χυδαίο».

Πρ.: Αισθάνεται ντροπή ο μέσος άνθρωπος αν ακούσει το δίσκο;

Μαρ.: Όχι, γιατί γελάει. Ο Πανούσης κάνει λεπτή τέχνη, που σε πρώτη ανάγνωση φαίνεται τραχιά.

Ο δημοσιογράφος κ. Σωτήρης Κακίσης είπε στην κατάθεσή του: «Πήγα τους γονείς μου στο κέντρο του Πανούση. Δεν προσβλήθηκαν καθόλου από τα τραγούδια του. Γιατί λέγονται με τέτοιο τρόπο, που δεν προσβάλλουν».

Ο Πανούσης στην απολογία του υποστήριξε:

Οι αιχμές

«Ο δίσκος πούλησε χιλιάδες κομμάτια και κανείς δεν έκανε παράπονα. Οι λόγοι αυτής της δίκης είναι πολιτικοί. Επειδή ο δίσκος έχει πολιτικές αιχμές. Η πρώτη διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ, το ’81, ήταν ότι θα καταργήσει τη λογοκρισία. Και όμως επαγγελματικά ταλαιπωρούμαι από αυτήν. Δεν μπορούμε να απομονώσουμε φράσεις. Ένας καλλιτέχνης ποτέ δεν κυριολεκτεί. Παλιά έβαζαν τους παπάδες να μας μηνύουν. Τώρα το κράτος αποκαλύπτεται και μας διώκει».

Πρ.: Γιατί δεν κομματιάζετε ανθρώπους από τον κύκλο σας;

Κατ.: Στο συγκεκριμένο κομμάτι η ηδονοβλεψία είναι ο καθένας μας.

Πρ.: Αυτός είναι ο λόγος ή μήπως τα συγκεκριμένα κομμάτια βγάζετε λεφτά;

Κατ.: Ο κόσμος δεν είναι τόσο ηλίθιος, να δίνει τα λεφτά του τσάμπα.

Ο Γιώργος Κυβέλος είπε στην απολογία του:

«Σαν εταιρεία είχαμε συμβόλαιο μαζί του, άρα και υποχρέωση να του βγάλουμε το δίσκο. Και εν πάση περιπτώσει, εφόσον πήραμε την έγκριση από το υπουργείο Προεδρίας, τι άλλο να κάναμε».

Οι καταδικασθέντες άσκησαν έφεση και αφέθηκαν ελεύθεροι.

Ο Γεώργος Κυβέλος, υπεύθυνος της φωνογραφικής εταιρείας που έβγαλε το δίσκο του Πανούση.

Διονύσης Σαββόπουλος: «Όλοι κρύβουμε μέσα μας ένα μικρό ηδονοβλεψία». Ο Μάνος Χατζιδάκις έστειλε επιστολή στο δικαστήριο: «Υπεύθυνα πιστοποιώ το ταλέντο του Πανούση».