ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, Τρίτη 10/06/1986, σελ. 18-19

Έκανε το κράτος να... κοκκινίσει!

5 μήνες και 50.000 δρχ. πρόστιμο βάσει του νόμου περί ασέμνων

Η ΑΤΥΠΗ επιτροπή λογοκρισίας, της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών έδρασε και πάλι, εν έτει 1986, πέντε σχεδόν χρόνια από την εκλογική νίκη του ΠΑΣΟΚ.

Παρά τις εξαγγελίες για κατάργηση όλων των παρόμοιων επιτροπών, η Γενική Γραμματεία μήνυσε τον στιχουργό και τραγουδιστή Δημήτρη Πανούση, που χτες καταδικάστηκε σε φυλάκιση 5 μηνών και του επιβλήθηκε χρηματικό πρόστιμο 50.000 δραχμών, βάσει του νόμου περί ασέμνων που ισχύει από το 1930.

Κλήθηκε συνεπώς το δικαστήριο με γνώμονα τον Ποινικό Κώδικα να κρίνει αν οι στίχοι κάποιου τραγουδιού είναι προϊόν τέχνης ή όχι, ύστερα από μήνυση ενός φορέα της κρατικής εξουσίας και όχι των... θιγομένων πολιτών.

Η κρισιμότητα μιας τέτοιας δίκης που απειλεί και αυτή την πενιχρή σοδειά της πνευματικής Ελλάδας, ευαισθητοποίησε κάθε σκεπτόμενο άτομο. Αποτέλεσμα ήταν να καταθέσουν υπέρ του Πανούση οι Διονύσης Σαββόπουλος, ο διευθυντής της «Ελευθεροτυπίας» Σεραφείμ Φυντανίδης, ο θεατρικός συγγραφέας Γιώργος Μανιώτης, ο δημοσιογράφος Σωτήρης Κακίσης κ.ά. Επίσης διαβάστηκε και επιστολή του Μάνου Χατζιδάκι.

Μάνος Χατζιδάκις: «Δεν γνωρίζω ποιοι και για ποιο λόγο κατηγορούν τον Πανούση κι ακόμα ποιοι εθίγησαν από τα τραγούδια του. Και μάλιστα, όταν μας περιβάλλει τόση ανοιχτή χυδαιολογία και τέτοια υποβάθμιση αξιών και ζωής. Το βρίσκω παρανοϊκό και πέρα για πέρα φαρισαϊκό».

Διονύσης Σαββόπουλος: «Ο δίσκος του Τζίμη Πανούση είναι μέρος ενός καλλιτεχνικού έργου και δεν πρέπει να απομονώνουμε φράσεις».

Σεραφείμ Φυντανίδης: «Πριν 25 χρόνια, όταν ο Κουν ανέβασε τους “Όρνιθες” του Αριστοφάνη, η παράσταση χαρακτηρίστηκε και διακόπηκε από τον Κων. Τσάτσο ως άσεμνη. Κάθε εποχή έχει την έκφρασή της».

Η δίκη έγινε στο Α' Τριμελές Πλημμελειοδικείο με κατηγορούμενο εκτός από το Δημ. Πανούση και το διευθυντή της φωνογραφικής εταιρίας «ΕΜΙΑΛ», Γιώργο Κύβελο, που επίσης καταδικάστηκε σε ποινή φυλάκισης 5 μηνών και χρηματικό πρόστιμο 50.000 δραχμών.

Επίμαχος δίσκος: «Τζίμης Πανούσης Μουσικές Ταξιαρχίες». Η δίωξη σε βάρος του καλλιτέχνη και του διευθυντή της φωνογραφικής εταιρίας ασκήθηκε αυτεπάγγελτα, μετά από έγγραφο της Γενικής Γραμματείας Τύπου και Πληροφοριών στην Εισαγγελία, στις 24 Μαρτίου 1985. Σύμφωνα με την κατηγορία, ο δίσκος δεν είναι έργο τέχνης και ορισμένα από τα τραγούδια που περιέχει αναφέρουν άσεμνες φράσεις.

Η δίκη ξεκίνησε το πρωί, με αίτημα από την υπεράσπιση των κατηγορουμένων, να συσταθεί ειδική επιτροπή πνευματικών ανθρώπων με σκοπό να κρίνουν αν ο συγκεκριμένος δίσκος αποτελεί ή όχι έργο τέχνης. Το αίτημα αυτό, απορρίφθηκε από το δικαστήριο και η ακροαματική διαδικασία προχώρησε με την ανάγνωση της επιστολής του Μάνου Χατζιδάκι.

Αμέσως μετά, στο βήμα των μαρτύρων ανέβηκε ο Διον. Σαββόπουλος. «Πρόκειται, είπε, για ένα σημαντικό καλλιτέχνη που υπηρετεί τη σάτιρα, χαρακτηριστικά στοιχεία της οποίας είναι η υπερβολή και οι βωμολοχίες. Αυτά τα στοιχεία, δεν δημιουργούν προβλήματα στο κοινό, εκτός αν απομονωθούν ως φράσεις.

ΠΡ: Εάν πρόκειται για έργο τέχνης, τι μπορεί να κερδίσει κάποιος από το κείμενο;
— Η αντίδραση είναι το γέλιο. Σατιρίζεται ένας ηδονοβλεψίας και δεν επιτρέπεται να απομονώνουμε φράσεις.

ΥΠ: Πού απευθύνεται το έργο του Τζίμη Πανούση;
ΜΑΡΤ: Σ' ένα κοινό που έχει ανάγκη επικοινωνίας. Το συγκεκριμένο τραγούδι, βάλλει κατά του ηδονοβλεψία.

ΠΡ: Μπορείτε να συγκρίνετε τον Πανούση με τον Αριστοφάνη;
ΜΑΡΤ: Όχι, γιατί δεν μπορούμε να κρίνουμε ποιος είναι καλύτερος.

Εισ: Υπάρχει έργο τέχνης, που να είναι άσεμνο;
ΜΑΡΤ: Τα πορνό, που δεν έχουν κανένα στόχο.

Υπ: Από το συγκεκριμένο τραγούδι, βγαίνει σαν συμπέρασμα ότι κατακρίνεται ο ηδονοβλεψίας;
ΜΑΡΤ: Βέβαια, είναι εναντίον του ηδονοβλεψία. Έρχεται η κάθαρση μέσα από ένα σοκ».

Επόμενος μάρτυρας, ήταν ο δημοσιογράφος Σωτ. Κακίσης. «Έτσι όπως ακούγονται, κατέθεσε, τα λόγια στο τραγούδι, είναι τέχνη. Δεν μπορούμε ν' απομονώσουμε κάποια φράση, όπως δεν μπορούμε να πετάξουμε πέτρες από ένα ψηφιδωτό, γιατί θα καταστραφεί. Εγώ πήγα και άκουσα τον Τζίμη Πανούση με τους γονείς μου και δεν προσβλήθηκαν από το τραγούδι».

Υπ: Στον δίσκο διαπιστώσατε τη διάθεση του Πανούση να σατιρίσει ή να κατηγορήσει;
ΜΑΡΤ: Ναι. Ο καλλιτέχνης, είναι υποχρεωμένος να χρησιμοποιεί όλα τα φραστικά σχήματα, για να πετύχει, αυτό που θέλει.

Αμέσως μετά, κατέθεσε ο διευθυντής της «Ε», Σεραφείμ Φυντανίδης. «Τις φράσεις αυτές, είπε, τις έχει αποδεχθεί το κοινό. Ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έχει ένα δικό του κοινό, που πηγαίνει σ' ένα συγκεκριμένο χώρο, για να τον ακούσει. Κάθε εποχή, έχει την έκφρασή της. Πριν 50 χρόνια τα κείμενα του Πανούση δεν θα είχαν πέραση στο κοινό. Δεν αναφέρομαι μόνο στον Πανούση αλλά σε κάθε καλλιτέχνη. Εδώ τα παιδιά σήμερα μιλούν πολύ διαφορετικά απ' ό,τι εμείς στην ηλικία τους. Έχει αλλάξει και η γλώσσα. Όλα τα κείμενα, αν δεν τα δει κανείς ενταγμένα στο κλίμα της εποχής, φαίνονται άσεμνα. Ακόμη και από τον Καβάφη, αν απομονώσουμε φράσεις, θα είναι άσεμνος. Και σε μια αθηναϊκή καντάδα αν απομονώσουμε κάποιες φράσεις, το ίδιο θα συμβεί.

Εισ: Είπατε στην κατάθεσή σας, πως πριν από χρόνια πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας, χαρακτήρισε άσεμνη, και διέκοψε την παράσταση στην πρεμιέρα του έργου «Όρνιθες» του Αριστοφάνη, που είχε ανεβάσει ο Κουν. Πρέπει να εφαρμόσουμε το ίδιο και εδώ;
ΜΑΡΤ: Όχι, δεν το είπα γι' αυτό, αλλά γιατί απορώ πώς έφτασε στο δικαστήριο αυτή η υπόθεση. Ο κατά τ' άλλα άξιος κ. Τσάτσος με την ενέργειά του αυτή, έφτασε τότε να γίνει γελοιογραφία».

Ο θεατρικός συγγραφέας, Γιώργος Μανιώτης καταθέτοντας στο δικαστήριο είπε πως ο Τζίμης Πανούσης κάνει λεπτή τέχνη, που με την πρώτη ματιά φαίνεται τραχεία. «Αν ο καλλιτέχνης δεν χρησιμοποιήσει, κατεξοχήν, συγκεκριμένες κουβέντες, χάνεται όλη η αίσθηση. Και το έργο του Πανούση δεν ωραιοποιεί μια κατάσταση, δεν είναι πράξη προς μίμηση τα όσα περιγράφονται αλλά προς αποφυγή».

Ότι ο Πανούσης, εκφράζει επάξια κάθε μέσο Έλληνα και είναι λαϊκά αποδεκτός, είπε στην απολογία του ο διευθυντής της φωνογραφικής εταιρίας κ. Κύβελος. «Εμείς από την πλευρά μας, κατέληξε, πήραμε την έγκριση του υπουργείου Προεδρίας και βγάλαμε τον δίσκο».

«Τα τραγούδια μου, είπε στην απολογία του, τέλος, ο Πανούσης, είναι αποσπάσματα μιας παράστασης στη μπουάτ “Κύτταρο”, που παρακολούθησαν 70.000 θεατές. Από τις πρώτες διακρίσεις του ΠΑΣΟΚ, το '81, ήταν ότι θα καταργηθεί η λογοκρισία. Κι όμως εγώ επανειλημμένα έχω ταλαιπωρηθεί από τις επιτροπές λογοκρισίας. Δεν μπορούμε, όπως αναφέρεται στην κατηγορία, από το τραγούδι ν' απομονώσουμε κάποιες φράσεις. Ένας καλλιτέχνης ποτέ δεν κυριολεκτεί».

ΠΡ: Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που να ντράπηκαν από τα επίδικα τραγούδια σας;
— Μα δεν υπάρχει κανένας που να θίχτηκε και να κάνει μήνυση. Οι λόγοι είναι προφανείς. Στο έργο μου σατιρίζονται και πολιτικά πρόσωπα. Παλιά έβαζαν κάποιον παπά και έκανε μήνυση. Τώρα το ίδιο ακριβώς κάνει το κράτος.

ΕΙΣ: Πώς εμπνευστήκατε και γράψατε το τραγούδι για τον ηδονοβλεψία. Έχετε λεπτομέρειες;
— Το τραγούδι για τον ηδονοβλεψία, έχει λεπτομέρειες, γιατί κάποτε είχα μια παρόμοια εμπειρία. Κάποιος με κοίταζε από το παράθυρό μου, έβαλα και μερικά φανταστικά στοιχεία...

Και οι δύο κατηγορούμενοι, αμέσως μετά την καταδίκη τους, άσκησαν έφεση και αφέθηκαν ελεύθεροι. Παράλληλα, το δικαστήριο αποφάσισε και τη δήμευση του επίμαχου δίσκου.

Επιστολή Μάνου Χατζιδάκι προς το αξιότιμο δικαστήριο

Οφείλουμε επί τέλους ν' αντιληφθούμε πότε η «χυδαία» έκφραση αποτελεί πρόκληση και αφορμή για λαϊκή κολακεία και κατά συνέπεια, πρόθεση για εμπορική επιτυχία και πότε αποτελεί στοιχείο σύνθεσης, λεπτομέρεια αιτιολογημένη σε έργο τέχνης.

Με τον Πανούση δεν είχα στην αρχή την ίδια γνώμη που έχω τώρα σχηματίσει, ύστερα από τη γνωριμία μου μ' ολόκληρη τη συνθετική του εργασία. Σήμερα τον θεωρώ πρώτης κλάσεως τραγουδοποιό με οξύτατη κοινωνική παρατήρηση, που καταλήγει να γίνεται ποιητική, και μ' ένα αποτέλεσμα που το χαρακτηρίζει υψηλό επίπεδο έμπνευσης και τεχνικής. Το «χυδαίο» σ' αυτόν δεν είναι χυδαίο. Γιατί δεν το χειρίζεται με σκοπό να κολακέψει χαμηλά γούστα και να διεγείρει χαμηλά ένστικτα. Αποτελεί εύρημα, ποιητικό στοιχείο, με το οποίο συνθέτει τους πίνακές του, γεμάτους φαντασία, απρόοπτες αντιθέσεις, ζωντανά χρώματα και έξυπνη παρατήρηση.

Αναλογιστείτε το χυδαίο στις ελληνικές επιθεωρήσεις, που τις παρακολουθούν χιλιάδες οικογένειες και παιδιά. Πόση αθλιότητα περιέχουν, γραμμένες τις περισσότερες φορές από ατάλαντους δημοσιογράφους τρίτης ή τέταρτης κατηγορίας. Σκεφτείτε τα χιλιάδες πορνογραφικά έντυπα που ελεύθερα κυκλοφορούν στα περίπτερα. Τα περισσότερα δημοσιεύματα σε λαϊκές φυλλάδες μεγάλης κυκλοφορίας. Οι θιγέντες δεν θίγονται απ' αυτά και θίγονται από τα πανέμορφα τραγούδια του Πανούση;

Ο Πανούσης με το «χυδαίο», σχηματίζει ένα αυστηρό και με ταλέντο αποτέλεσμα, που τελικά όχι μόνο δεν είναι χυδαίο, αλλά μας θαμπώνει με το ήθος του και με την υγεία του - αξίες που μόνο το αληθινό ταλέντο μπορεί να καθορίζει. Όπως συμβαίνει στον Ραμπελαί, στον Πάουντ, στον Ουίτμαν και στους συγχρόνους μας, στον Σελίν και στον Ζενέ. Κι ακόμη, για να 'ρθουμε και στα καθ' ημάς, στον Ροΐδη και στον Διονύσιο Σολωμό ακόμη. Αυτά βεβαίως, τηρουμένων των αναλογιών. Τώρα εάν οι υποανάπτυκτοι τυχαίοι αναγνώστες ερεθίζονται διαβάζοντας Ροΐδη, δεν φταίει ο Ροΐδης για να καταδικαστεί. Φταίει ο αναγνώστης του ο τυχαίος, που διαβάζει την «Πάπισσα Ιωάννα» σαν πορνογράφημα - όπως σαν πορνογράφημα είναι δυνατόν να διαβαστεί και το «Άσμα Ασμάτων», η «Η Γυναίκα της Ζάκυνθος», ή το «Αλεξανδρινό Κουαρτέττο» του Νταρέλ ή ένα έργο του Χένρυ Μίλλερ ή πάμπολλα των κλασικών.

Υπεύθυνα πιστοποιώ το μέγιστο ταλέντο του Πανούση, όπως υπεύθυνα δηλώνω πως ουδέποτε σ' αυτόν διέκρινα χυδαία χρήση του χυδαίου, πράγμα που θα με απωθούσε. Αντίθετα, πάντα μου ένιωθα σαν τον άκουγα στις συναυλίες του ψυχική ευφορία, αγαλλίαση και τη χαρά που νοιώθει κανείς μπρος σ' έναν αληθινό καλλιτέχνη.