ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 02/05/1986

Εκτάκτως — Τζ. Πανούσης: Είμαστε κράτος αναρχικών υπηκόων

Εγώ θα σουβλίσω γουρούνι

Του Σωτήρη Κακίση

Δεν ξέρω αν το θυμόσαστε, αλλά ο Τζίμης Πανούσης είχε εγκαινιάσει τη σειρά των ΕΚΤΑΚΤΩΣ, κατακαλόκαιρο πέρσι, με ’κείνη την εμπρηστική του συνέντευξη με τον τίτλο «Είμαι πυρκαγιά τεραστίων διαστάσεων».

Νάτος πάλι μαζί μας οχτώ μήνες και κάτι μέρες μετά, Μεγάλη Παρασκευή. Μας συναντάει πασχαλινός και μας φέρνει μερικά δωράκια: πρώτα-πρώτα τον νέο του δίσκο, το «Κάγκελα παντού», με τα καινούργια του τραγούδια και τις καινούργιες του ιστορίες. Με τον Ράινερ Βέρνερ Φασμπίντερ και τον Φράνσις Φορντ Κόππολα. Με τον Τσιτσάνη και τον Βαμβακάρη. Με τη Λευκωσία, την Κυρήνεια και την Αγιά Σοφιά. Με τις απόψεις του για την Αιθιοπία, τον Καντάφι και το μάρκετινγκ. Με την αγάπη του για την τηλεόραση και τα... έξυπνα χέρια του.

Σοβαρός και διδακτικός αυτή τη φορά, ο Τζίμης Πανούσης μας συμβουλεύει. Προσπαθεί να μας προστατεύσει από τις κακοτοπιές:

Ε: Τι σας ενόχλησαν; Ο Φασμπίντερ και ο Φράνσις Φορντ Κόππολα, κύριε Πανούση; Γιατί τους «καρφώνετε» στον νέο σας δίσκο;

Τ.Π.: Αντιδρώ ως Έλληνας. Σέβομαι τη δουλειά των αλλοδαπών συναδέλφων, αλλά είναι πρόβλημα χρόνου. Δεχόμεθα καθημερινώς καταιγισμό πληροφοριών και δεν προλαβαίνουμε. Δεν επιτρέπεται να μας απασχολεί με ατέλειωτα πλάνα ο Γερμανός και με χιλιάδες ο Αμερικανός, σε δεκάδες ταινίες, που το μόνο που καταφέρνουν είναι να επιτείνουν την παθητικότητα του θεατή. Είναι αγενείς οι εν λόγω σκηνοθέτες. Δεν φείδονται του πολύτιμου χρόνου μας.

Ε: Μα ο Φασμπίντερ έχει πεθάνει.

Τ.Π.: Και ο Κόππολα θα πεθάνει. Στο έργο τους αναφέρομαι.

Ε: Πολλοί όμως διαφωνούν μαζί σας. Τρελαίνονται γι’ αυτούς τους σκηνοθέτες.

Τ.Π.: Δεν αντιλέγω. Αλλά υποψιάζομαι ότι είναι οι ίδιοι που επανδρώνουν τα κινήματα ειρήνης, τις πορείες για τις βάσεις του θανάτου: Κνιτοπαρμένοι απλοποιητές.

Ε: Εσείς, στο τραγούδι που λέμε και που το λέτε «Φασμπίντερ και ξερό ψωμί», αντιπαραβάλλετε την αντίσταση του Τσιτσάνη και του Βαμβακάρη στην ξενοληξία μας; Αν σας πρότεινε, δηλαδή, ο Κόππολα να σας κάνει ένα βίντεο-κλιπ, δεν θα δεχόσασταν;

Τ.Π.: Να μου κάνετε μία-μία τις ερωτήσεις, παρακαλώ. Να βάλουμε μια σειρά, γιατί ο πολύς κόσμος μπερδεύεται έτσι. Μην τα θέλουμε όλα δικά μας.

Λοιπόν. Απαντώ πρώτα στην ερώτησή σας για τον Τσιτσάνη και τον Βαμβακάρη: Και τους δύο τους αγαπώ και τους σέβομαι. Έχουμε τελειώσει, άλλωστε, και το ίδιο ωδείο.

Για την άλλη ερώτηση, λέω ότι θα ήταν δελεαστική μια πρόταση βίντεο-κλιπ με τον Κόππολα. Αν και τα σιχαίνομαι τα βίντεο-κλιπ, τώρα που το σκέφτομαι. Όπως και να το κάνουμε, πάντως, η κοππολαγνεία παρασύρει.

Ε: Σας βλέπω αμυνόμενο τον τελευταίο καιρό. Έτσι δείχνει η θεματολογία των τραγουδιών σας.

Τ.Π.: Αν θέλετε ν’ αποκαλύψουμε μυστικά της δουλειάς μου, ας σας πω μερικά. Παίζω με σύστημα. Έχω ποδοσφαιρικές δομές. Παίζω άμυνα με ξαφνικές αντεπιθέσεις. Τα προγράμματά μου είναι σαρανταπεντάλεπτα με δεκαπεντάλεπτο ημίχρονο. Τριπλάρω αυτοσχεδιαστικά, ανάλογα με το αμυντικό σύστημα του αντίπαλου κοινού. Επιδιώκω ισοπαλία και πρόκριση.

Ε: Από την άλλη, στο τραγούδι «Ελένη όπως Ελλάδα», είστε πολύ επιθετικός. Πάτε να μας φέρετε την Αγιά Σοφιά και την Κυρήνεια.

Τ.Π.: Ό,τι μπορώ κάνω. Πρέπει να εφεύρουμε έναν Έλληνα Ράμπο, με ιδανικά, δικά μας ή δανεικά. Αν δεν καταφέρουμε να πάρουμε την Πόλη, τουλάχιστο να κρατήσουμε αυτά που έχουμε. Αλλά έχουμε τίποτα; Ή οι αυτόκλητοι διαχειριστές μας μάς έχουνε πάρει φαλάγγι; Πόσα αεροπλάνα μπορούμε να σηκώσουμε σε περίπτωση αμερικάνικης τιμωρίας;

Ε: Με πιάνετε απροετοίμαστο.

Τ.Π.: Να σας πω εγώ: Δεν θα χρειαστεί. Τι να τιμωρήσουν οι Αμερικανοί; Τη σπουδαγμένη ηγεσία μας σε αμερικάνικα πανεπιστήμια; Τον χατζηαβατισμό μας; Ή τα δούρεια πολυεθνικά άλογα που σταυλίζουμε;

Ε: Μήπως ο Χατζηαβάτης τιμωρείται περισσότερο;

Τ.Π.: Ο Χατζηαβάτης επιβιώνει και φυτοζωεί. Παίρνει δάνεια για να προσαρμοστεί βιομηχανικά κι αυτός αγοράζει Μερσεντές-τροχοβίλλα, βαράει κανόνι και ξεφτιλίζει το προγονικό μας «ελάθεν βιώσας» κάνοντας το λούφα και δημοσιοϋπαλληλικό νιρβάνα. Σ’ αυτό συμφωνώ: Ο Χατζηαβάτης αυτοτιμωρείται. Εμείς όμως, οι Καραγκιόζηδες καλούμεθα να βγάλουμε γέλιο. Τραγέλαφος, παντού.

Ε: Βγάζει γέλιο το «Κάγκελα παντού»;

Τ.Π.: Η ψυχούλα μου το ξέρει. Πρόκειται για ιδεολογικές ακροβασίες χωρίς δίχτυ. Είμαστε κράτος αναρχικών υπηκόων! Πώς αλλιώς να χαρακτηρίσεις τον αξύριστο Έλληνα μικροαστό, που περιφρονεί τα πάντα, από τον Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας μέχρι τα οισθοειδή συμπλέγματα; Μας καπελώνει η μιμητική ελληνική επαρχία. Είμαστε για γέλια.

Ε: Μήπως είμαστε και για κλάματα;

Τ.Π.: Κλαυσίγελος είναι η λέξη που ψάχνετε, κύριε. Κλαυσίγελος θα λέγεται και η παράστασή μου του χρόνου. Που είναι ένα χωρόδραμα, το «χω» με ωμέγα, με δύο σκηνές σε παράλληλη δράση. Ενδεικτικά, σας αποκαλύπτω ότι, σε κάποιο σημείο, από τη μια διαβάζεται η τελευταία προκήρυξη της 17 Νοέμβρη κι από την άλλη γίνεται ένα στριπ-τιζ. Ενώ εγώ, ο καλλιτέχνης, πουλάω τσιτσί και πορτοκαλάδες στο ακροατήριο για άσκηση.

Ε: Έχετε άποψη για την 17 Νοέμβρη;

Τ.Π.: Είναι όπως η ομάδα μπάσκετ του Άρη Θεσσαλονίκης. Που υπάρχει ένας Γκάλης και παραμένουν αήττητοι. Τώρα, βέβαια, ο Άρης έχασε από τον Παναθηναϊκό ένα ματς κι έσπασε το σερί του. Στην Ελλάδα όλα απομυθοποιούνται αργά ή γρήγορα.

Ε: Μια και λέμε για μύθους, είστε ή δεν είστε ροκ σταρ; Γιατί συνεργάζεστε με πολυεθνική εταιρεία δίσκων;

Τ.Π.: Σκέτο σταρ θα το προτιμούσα. Το ροκ και το σταρ αναιρεί το ένα το άλλο. Όταν είμαι σκέτο σταρ, χαίρεται η μανούλα μου και οι φίλοι μου που μ’ αγαπάνε.

Όσο για τις πολυεθνικές, όπως προσφάτως ανακάλυψαν στο υψηλού επιπέδου δοκίμιό τους οι Ωτοβλεψίες της εφημερίδας Νέον, έχουν σκοπό το κέρδος. Και πρέπει να τις ρίξουμε στην πυρά.

Δεν νομίζω όμως ότι θα ήταν χειρότερα αν, εκτός από μένα, οι πολυεθνικές εταιρείες αναλάμβαναν το ραδιόφωνο και την τηλεόρασή μας, αφού ξέρουμε τον σκοπό τους. Γιατί, ποιος είναι ο σκοπός του υπουργείου Προεδρίας της εκάστοτε κυβέρνησης; Να μας φλομώνει με εγκαίνια προκατασκευασμένων σχολικών κτιρίων και φοβισμένα μουσικά προγράμματα χωρίς άποψη;

Εγώ συνεργάζομαι με πολυεθνική μουσική εταιρεία και όχι με προσωποπαγή ελληνική, για τον ίδιο λόγο που ψωνίζω από σούπερ-μάρκετ και όχι από μίζερο κι ακριβό μπακάλικο. Ο έλεγχος του διεθνούς κεφαλαίου στη χώρα μας, όσον αφορά στις εταιρείες δίσκων, είναι εξ απαλών ονύχων, γιατί ο τζίρος είναι αστείος για τα μεγέθη τους. Εγώ δουλεύω χωρίς καμιά επέμβαση στη δουλειά μου κι έχω τον απόλυτο έλεγχο σ’ όλες τις διαδικασίες, από την παραγωγή μέχρι τη διαφήμιση. Αυτοί με χρηματοδοτούν —με το αζημίωτο— και διαθέτουν το προϊόν.

Ε: Την κρατική λογοκρισία δεν φαίνεται να την ελέγχετε απολύτως. Πάλι υπόδικος δεν είστε για τον προηγούμενο δίσκο σας;

Τ.Π.: Τα περί την κρατική λογοκρισία τα έχουμε πει τόσες φορές, που καταντάει αηδία. Αφού δέχονται όλοι οι Έλληνες συνθέτες και στιχουργοί να καταθέτουν προς έγκρισιν το έργο τους πριν εκδοθεί, για να το λογοκρίνουνε οι σοσιαλίζουσες γεροντοκόρες του υπουργείου, με νόμους του Μεταξά, είμαστε άξιοι της τύχης μας.

Ε: Μια και σοβαρέψατε πολύ σήμερα, πέστε μας και για τα κυκλώματα της ελληνικής σόου-μπίζνες.

Τ.Π.: Πάγια τακτική όλων των δισκογραφικών εταιρειών είναι να αποδυναμώνουν τους δημιουργούς, προβάλλοντας σκανδαλωδώς τους εκτελεστές-τραγουδιστές. Με αποτέλεσμα να γίνονται φίρμες ρηχά άτομα, σφετεριζόμενοι το έργο άλλων. Θα πρέπει οι συνθέτες να ξαναμπούν δυναμικά στον χώρο, γιατί δεν επιτρέπεται ο συνθέτης του «Υπάρχω» να είναι γνωστός ως «το μπουζούκι του Νταλάρα».

Σόου-μπίζνες στην Ελλάδα είναι σε επίπεδο δημοσίων σχέσεων βλαχοδήμαρχου. Άντε να κάνουμε κουμπάρο κανένα δημοσιογράφο, να στείλουμε καμιά προσκλησούλα, κανένα ταξιδάκι στο εξωτερικό δωρεάν. Μπάι δε γουαίη, θέλετε να σας βαφτίσω το παιδί;

Ε: Είμαι ανύπαντρος, ξέρετε.

Τ.Π.: Να βοηθήσω τότε από το υστέρημά μου να κάνετε έναν ευπρεπή γάμο. Με τα λαντώ σας, με τα άλογά σας. Να σας ντύσω σαν γαμπρό.

Ε: Τον κοροϊδεύετε τον γάμο;

Τ.Π.: Κάθε άλλο. Κλείνω οκταετία εντός του. Και σας λέω, προς Θεού, όχι πολιτικό γάμο. Κάτω η τοπική αυτοδιοίκηση! Αυτοδιάθεση ναι.

Ε: Γιατί όχι πολιτικό γάμο;

Τ.Π.: Ο πολιτικός γάμος είναι μέσα στο συνονθύλευμα που ακούει στο όνομα «Αλλαγή». Ντόπια πια! Δεν μπορούμε να περιμένουμε την υλοποίηση των κομπογιαννίτικων οραμάτων, γιατί, μέχρι να καταφέρουν όλοι οι πρώην αριστεροί να μπορούν να διορίζουν τις κόρες τους στην τηλεόραση και στον ΟΤΕ, δεν θα ’χει μείνει τίποτα όρθιο. Κηρύσσω γενική επιστράτευση. Χτυπάτε τους γενιτσάρους όπου τους βρείτε!

Ε: Κάτι τέτοια λέει κι ο Καντάφι και κινδυνεύει.

Τ.Π.: Το πρόβλημα με τον Καντάφι είναι ατυχής επαγγελματικός προσανατολισμός. Όταν ήρθε στην Ελλάδα να σπουδάσει, έκανε το λάθος και γράφτηκε στη Σχολή Ευελπίδων, ενώ, αν είχε φοιτήσει στο Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν, τώρα θα ήτανε σόουμαν διεθνούς ακτινοβολίας. Από τον Καντάφι όμως όλα μπορείς να τα περιμένεις. Μπορεί να του τη δώσει κά’να βράδυ και να βγει με τις μπέρτες και τα παράσημά του και να δώσει μια και να τον κλείσει τον σύρτη του κόλπου του.

Ε: Έχετε κι ένα τραγούδι που λέει «Αέρα, αέρα δεν έχουμε αέρα», που, ενώ φαίνεται πατριωτικού περιεχομένου, είναι οικολογικού. Τι γραμμή έχετε για τη μόλυνση των δικών μας κόλπων;

Τ.Π.: Είναι μολυσμένα τα κόλπα μας, αλλά έχουμε αντιστάσεις. Είμαστε φορείς της κολπίτιδας, αλλά δεν πάσχουμε από αυτήν.

Η καραμέλα της οικολογίας πρέπει να χορηγείται σε υπόθετο — για την πρόληψη. Τώρα, για την καταστολή, μεταφέρουμε το σοσιαλιστικό κόλπο στις Μπαχάμες, το αφήνουμε εκεί και καθαρίσαμε.

Ε: Υπάρχει τίποτα που να σας αρέσει, κύριε;

Τ.Π.: Η τηλεόραση. Ως μέσον εξελισσόμενον, βέβαια, όχι όπως είναι τώρα. Κάποιος πρέπει να βγει να την υπερασπίσει. Πρέπει να αποκαλυφθεί ο πανικός των ψευτο-διανοούμενων που χάνουνε την πελατεία τους. Ας πάψει η υποτίμηση του «αποβλακώνει το χαζοκούτι». Τέτοιου είδους πανικός υπήρχε και τα πρώτα χρόνια της εφεύρεσης του τηλεφώνου και της τυπογραφίας. Η εξέλιξη της τηλεοπτικής επικοινωνίας δίνει μεγάλες ελευθερίες στον θεατή, από τη χρήση του κουμπιού, που ανοίγει και κλείνει την τηλεόραση μέχρι το βίντεο και τα δορυφορικά.

Ε: Έχετε βγει ποτέ στην τηλεόραση;

Τ.Π.: Όχι όσο θα ’θελα. Γιατί την αγαπάω. Η τηλεόραση είναι μέρος της δουλειάς μου, δεν είναι μέρος της δουλειάς αυτών που βλέπουμε, που ούτε τα χέρια τους δεν ξέρουν πού να βάλουνε όταν εμφανίζονται. Μάλιστα, έχει διαρρεύσει ότι εγώ κάπως ξέρω πού να βάζω τα χέρια μου, αλλά μου ζητάνε μόνο τα χέρια μου. Γιατί άμα τραγουδάω, ενοχλείται το χριστεπώνυμον πλήθος, λένε.

Η τηλεόραση είναι συλλογική υπόθεση, γι’ αυτό δεν υπάρχουν περιθώρια αξιοπρεπούς αποτελέσματος, προς το παρόν. Αρκεί να σας πω ότι ο σημερινός διευθυντής της ΕΡΤ-1, το ’82, ως σύμβουλος του τότε γενικού γραμματέως του υπουργείου Προεδρίας Κωστόπουλου, παζάρευε μαζί μου λογοκριτικά τους στίχους του δεύτερου δίσκου μου.

Ε: Είστε επικριτικός και προς τις φιλανθρωπίες των συναδέλφων σας του εξωτερικού για την Αφρική και την Αιθιοπία. Γιατί;

Τ.Π.: Αυτές είναι σόου-μπίζνες ολκής! Αυτές θα έπρεπε να αποκαλύψουν οι Έλληνες δημοσιογράφοι, που έχουν πατήσει την πεπονόφλουδα και γράφουν διθυράμβους για τους «φιλάνθρωπους» ροκάδες. Στο μελό τσιμπάνε όλοι. Γι’ αυτό και στη διασκευή του αμερικάνικου τραγουδιού για την Αιθιοπία, που έλεγα στο Κύτταρο κάθε βράδυ, αποκαλύπτω τον πραγματικό τίτλο του «USA φορ Αφρικα», που είναι «USA φορ μάρκετινγκ». Είναι ηλίου φαεινότερον πως η τεράστια και δωρεάν προβολή που απολαμβάνουν οι «φιλάνθρωποι» σταρ από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης δεν έχει αγαθές προθέσεις. Όσο για το αποτέλεσμα, ας θυμηθούμε τα κουστούμια που μαζεύανε για τους αδελφούς Κυπρίους πριν χρόνια και τα αναγνωρίζαμε μετά στο Μοναστηράκι.

Ε: Τι σχέδια έχετε για το Πάσχα;

Τ.Π.: Επειδή υποφέρουμε τελευταία οικονομικά κι όλες αυτές οι εορταστικές αργίες είναι εις βάρος της παραγωγικότητας και της εθνικής μας οικονομίας, προτείνω να μελετηθεί η σύμπτηξις των εορτών του Πάσχα και των Χριστουγέννων κάπου τον Σεπτέμβριο, όπου θα στολίζουμε τεράστια χριστουγεννιάτικα δέντρα με σουβλισμένα αρνιά.

Προς το παρόν, για φέτος, σκέφτομαι να κάνω την επανάστασή μου: Θα σουβλίσω γουρούνι.

Ε: Φτάσαμε στο «τελειώνοντας», που τόσο το συνηθίζετε στις συνεντεύξεις σας.

Τ.Π.: Τελειώνοντας, θα ήθελα να κάνω μια έκκληση στον σύντροφο Τσεκλένη, που έχει ντύσει τα Σώματα Ασφαλείας, να υλοποιήσει την ιδέα για προσαρμογή της εθνικής μας στολής στα σύγχρονα δεδομένα, που είναι γκαρσόνι πλέον και όχι τσολιάς, όπως το περιγράφω και ανωτέρω φωτογραφικά.

Ε: Μη με κοιτάτε φιλόπτωχα. Θα τα γράψω όλα όσα λέτε.

Τ.Π.: Δεν σας κοιτάω γι’ αυτό. Αυτή την ελίτσα στο πηγούνι σας την έχετε από παλιά;

Ε: Δεν την έχω προσέξει.

Τ.Π.: Δεν κάνετε καλά. Μήπως θα έπρεπε να το κοιτάξετε; Και μια φίλη μου είχε μια αθώα ελίτσα, και, χωρίς να θέλω να σας τρομάξω, ήταν Καρκίνος!

Φωτογραφίες: Βαλάσης Φέστας

Λεζάντα: Όχι πια τσολιάς. Γκαρσόνι! (προτείνει ο Τζίμης Πανούσης).