Ταχυδρόμος, 14/04/1983, σελ. 16-17
«ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΤΑΞΙΑΡΧΙΕΣ»
«Πώς πας στην Ευρώπη με τσαρούχια «αντίντας»;»
Έχουν φανατικούς φίλους και φανατικούς εχθρούς. Πάντως, κατάφεραν να κάνουν ντόρο γύρω από το όνομά τους, να σοκάρουν, να «φάνε» μηνύσεις...
Της ΒΕΝΙΑΣ ΓΟΝΑΤΟΠΟΥΛΟΥ
«Μη συγχωρείτε που μιλάω ελληνικά. Εσείς συνεχίστε να μιλάτε αγγλικά κανονικά, μην ανησυχείτε»...
Οι περισσότεροι γελούν. Πολλοί χειροκροτούν. Ορισμένοι χαμογελούν αμήχανα, αγωνιζόμενοι προφανώς να συλλάβουν το αστείο. Ο Τζίμης απτόητος συνεχίζει κανονικά την παρλάτα του. Και στη συνέχεια ολόκληρο το συγκρότημα των Μουσικών Ταξιαρχιών – ντραμς, μπάσο, ηλεκτρικές κιθάρες – αρχίζουν να παίζουν σε ξέφρενο ρυθμό Μάκη Χριστοδουλόπουλο: «Βρε μελαχροινάκι, με πότισες φαρμάκι» τραγουδάει ο Τζίμης Πανούσης.
Το βράδυ, που πήγα να τους ακούσω, η «Λήδρα» ήταν κυριολεκτικά φίσκα. Πιτσιρικάδες και μεσόκοποι, φυσικά και μέλη πολιτικών νεολαιών, κουλτουριάρηδες και μικρομεσαίοι, στιβαγμένοι ο ένας πάνω στον άλλο. Ένα κοινό ετερόκλητο, με αντιδράσεις συχνά απρόσμενες, πάντα όμως ενδιαφέρουσες.
Δεν ήρθαν όλοι σπρωγμένοι από τα ίδια κίνητρα. Ήταν εκεί οι ενθουσιώδεις οπαδοί. Οι απρόκλητα εχθρικοί. Οι περίεργοι («τόσος ντόρος γίνεται για δαύτους, δεν πάμε να τους δούμε κι εμείς;»).
Οι Μουσικές Ταξιαρχίες είναι αναμφισβήτητα το πιο αμφιλεγόμενο ροκ συγκρότημα, που υπάρχει σήμερα στην Ελλάδα. Είναι ο Τζίμης Πανούσης, Βαγγέλης Βέκιος, Γιάννης Δρόλαπας, Βαγγέλης Σβάρνας, Δημήτρης Δασκαλοθανάσης και Σπύρος Πάζιος. Έχουν φανατικούς φίλους, αλλά και φανατικούς εχθρούς.
Οι πρώτοι υποστηρίζουν: Είναι ένα συγκρότημα με σύγχρονο χιούμορ, με αιχμηρό στίχο που καυτηριάζει τα κοινωνικά προβλήματα του τόπου και το αδιέξοδο της νεολαίας. Ο ήχος τους δεν παίζει ξένα πρότυπα, αλλά παίρνει από το ροκ όπως κι από την ελληνική παράδοση, δημιουργώντας νέα ακούσματα.
Οι δεύτεροι επιτίθενται: Πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Κάνουν εμπόριο κι όχι τέχνη. Προσπαθούν να εντυπωσιάσουν σοκάροντας το ακροατήριο με προκλητικούς στίχους, που δεν έχουν κανένα νόημα. Όσο για τη μουσική τους, είναι κοινότοπη, χωρίς έμπνευση.
Μερικές μηνύσεις και μια δίκη τους έκαναν απότομα γνωστούς σ’ όλη την Ελλάδα. Τις μηνύσεις τις μάζεψαν σε μια συναυλία που έδωσαν την άνοιξη του 1981 στην Καρδίτσα, για το περιεχόμενο δύο τραγουδιών, του «Ερωτικού» και των «Εκλογών».
Το πρώτο περιείχε την άκρως ψυχοφθόρα φράση «κι εγώ σ’ αγαπώ γαμώ το Χριστό μου». Το δεύτερο κρίθηκε ότι προσβάλλει το ελληνικό κοινοβούλιο. Στη δίκη που ακολούθησε καταδικάστηκαν όλα τα μέλη του γκρουπ με ποινή φυλάκισης από 14 ως 8 μήνες. Στη δεύτερη δίκη που έγινε στο Τριμελές Εφετείο Λάρισας όλοι αθωώθηκαν, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες του εισαγγελέα που τους χαρακτήρισε νέτα-σκέτα «όχλο» και τα τραγούδια τους «ψυχοφθαρτικά». Προσωπικά βρίσκω δύο αποσπάσματα από την αγόρευση του εισαγγελέα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα. Τα παραθέτω:
«Οι κατηγορούμενοι έβαλαν σε λειτουργία το μηχανισμό της ψυχορρύπανσης. Εκείνο το οποίο έγινε στην αίθουσα του «Γαλαξία» δεν ήταν μουσική εκδήλωση. Ήταν ένα ρεσιτάλ χυδαιολογίας και βωμολοχίας. Ακούστηκαν τραγούδια με περιεχόμενο και ατμόσφαιρα χαμαιτυπείου και καταγωγίου. Ακούστηκαν τραγούδια που το περιεχόμενό τους τραυματίζει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια...».
«... Δεν μπορεί ο οποιοσδήποτε ασχολείται με την τέχνη να προσβάλλει τις αρχές, τις καθιερωμένες εξουσίες, δεν μπορεί να προσβάλλει επαγγελματικές τάξεις, δεν μπορεί να χυδαιολογεί ασυνεπώς και ανεύθυνα. Δεν μπορεί ν’ αμφισβητήσει κανένας το ότι υπάρχουν οργανικές λειτουργίες και διεργασίες που είναι γνωστές στους πάντες. Εν ονόματι λοιπόν ότι υπάρχουν αυτές οι διεργασίες θα πρέπει να τις κάνουμε βούκινο και να τις παρουσιάσουμε στον κόσμο; Πώς θα αισθανόταν κάποιος από τους κατηγορούμενους εάν μια από αυτές τις βιολογικές του διεργασίες εφωτογράφηζε ή απεικόνιζε κατά κάποιον τρόπο κάποιος άλλος και την παρουσίαζε στο κοινό; Δεν αισθάνεται ότι υπάρχουν κι ορισμένα όρια που πρέπει να σταματάει η ελευθερία της τέχνης, η ελευθερία της καλλιτεχνικής δράσης;».
Κρίση και σκυλάδικο
Πίσω από τις Μουσικές Ταξιαρχίες βρίσκεται ο Τζίμης Πανούσης – ο Τζιμάκος, όπως τον φωνάζουν οι φίλοι του. Συνθέτης, στιχουργός, τραγουδιστής του γκρουπ και, αναμφισβήτητα, η πιο ζωντανή μορφή του. Στη σκηνή συνήθως φοράει ένα ροζ καλσόν, όταν συναντηθήκαμε όμως για τη συνέντευξη φορούσε κανονικά ρούχα όπως όλος ο κόσμος.
Μου δήλωσε απερίφραστα ότι δεν μπορεί ν’ απαντήσει σοβαρά στις ερωτήσεις γιατί το βρίσκει «υπερβολικά αστείο». Κρατήστε την ψυχραιμία σας μ’ αυτά που θα διαβάσετε. Κάπου μεταξύ σοβαρού και αστείου, ρεαλιστικού και παράλογου, βρίσκεται η αλήθεια και το στίγμα αυτών των παιδιών. Οι Μουσικές Ταξιαρχίες δεν έχουν μόνο πλάκα. Έχουν προβλήματα, ανησυχίες και κάποιες αγωνίες, όπως μια αρκετά μεγάλη μερίδα ανθρώπων της γενιάς τους – ίσως η καλύτερη. Μα τι είναι τέλος πάντων οι Μουσικές Ταξιαρχίες;
«Οι Μουσικές Ταξιαρχίες αντιπροσωπεύουν μια άρνηση. Δε δεχόμαστε δηλαδή να παίξουμε το παιχνίδι Αριστεράς - Δεξιάς που καθορίζει τα κοινωνικά και πολιτιστικά πράγματα του τόπου μας. Από μουσική άποψη αρνούμαστε να συνεχίσουμε αυτή τη μελό ιστορία, στην οποία πρωταγωνιστούν ο Θεοδωράκης και ο Χατζιδάκις, αυτά τα τέρατα της ελληνικής μουσικής σκηνής».
– Γιατί μελό;
«Μελό είναι όλο το παραμύθι της λεγόμενης έντεχνης λαϊκής μουσικής που, εκφράζοντας τα ευρωπαϊκά ήθη των νεόπλουτων νεοελλήνων, ισχυρίζεται ότι μεγαλουργεί, χρησιμοποιώντας ποιητές μεγαλοσχήμονες μαζί με διάφορα απορρυπαντικά (Νόμπελ, Άζαξ, Τάιντ). Εμείς βλέπουμε ότι μετά το Βαμβακάρη, οι μόνοι που έχουν κινηθεί μουσικά είναι ο Σαββόπουλος και οι εκπρόσωποι του γύφτικου και σκυλάδικου τραγουδιού, που εκφράζει απόλυτα το αγωνιστικό πάθος των προλεταρίων Ελλήνων, ιδιαίτερα μετά τη στεγανοποίηση των αριστερών πολιτικών παρατάξεων.
»Ξέρεις τι σημαίνει τραγούδι; Να βλέπεις ένα θηλυκό ντόπερμαν με πλατινέ μαλλί και έντονο βάψιμο να τραγουδάει για τον έρωτα και να σε προκαλεί να πετάξεις το τραπέζι που κάθεσαι, να δαγκώσεις την καρέκλα και να ρίξεις τη ζεϊμπεκιά σου, ή να ξυρίσεις το κεφάλι σου και να προσχωρήσεις σε μια ανατολίτικη αίρεση, αγκαλιάζοντας με τον Κρίσνα».
– Σα να τα παραλές, μου φαίνεται. Τι σχέση έχει το σκυλάδικο τραγούδι με τον Κρίσνα;
«Σε λίγο, ο Κρίσνα θα έχει σχέση με τα πάντα, θα το δεις. Πιστεύω ότι η προβολή των διάφορων αιρέσεων από τα μαζικά μέσα ενημέρωσης, θα έχει σαν αποτέλεσμα μια ραγδαία ανάπτυξη και στη χώρα μας των ανατολικών θρησκειών και του αποκρυφισμού. Κάτι ανάλογο περίπου με τη διάδοση των ναρκωτικών. Δυστυχώς, θα έχουμε πάλι την επανάληψη του φαινομένου που συμβαίνουν στην Ελλάδα πράγματα που έχουν γίνει στην Αμερική και στην Ευρώπη πριν από μια δεκαετία. Και τι να σου κάνει το καημένο το ελληνικό ροκ. Προσπαθεί να φωνάξει ότι εδώ είναι Βαλκάνια κι ότι εμείς δεν είμαστε Αμερικανάκια, αλλά ποιος το ακούει... Οι Μουσικές Ταξιαρχίες, όμως, έχοντας μια βαθιά γνώση του μάρκετινγκ, θα μπούνε στο παιχνίδι της φυγής προπαγανδίζοντας ένα κράμα γκουρού και ορθοδοξίας και φτιάχνοντας μια οργάνωση που θα φέρνει κάπως στην Κου-Κλουξ-Κλαν. Σκοπός μας θα είναι να κρατήσουμε με τα δόντια τα ήθη και τα έθιμα του λαού μας, ενάντια στην εισβολή των ξένων κυρίως, μονοπωλιακών στοιχείων. Γιατί, δεν μπορούν να μας κάνουν τους ξύπνιους οι Αμερικανοευρωπαίοι, με τις μουσικές τους και τα παραθρησκευτικά τους, όταν εμείς χρησιμοποιούσαμε το LSD στα Ελευσίνια Μυστήρια, μερικές χιλιάδες χρόνια προ Χριστού δηλαδή, κι αυτοί το ανακάλυψαν μόλις το 1940.
»Θα κάνουμε επίσης προσπάθειες να χτυπήσουμε πολιτιστικά τη μάστιγα του “λι” και του “νι” – τον τρόπο δηλαδή που προφέρουν τα δύο αυτά σύμφωνα κυρίως από όσους κατάγονται από την Πελοπόννησο. Κι αυτό, γιατί μεταφέρουν σ’ όλους τους χώρους, κυρίως στην πολιτική σκηνή, μια κακόγουστη και μια βλαχιά που μάταια προσπαθούν ν’ απαλύνουν με γραβάτες, κοστούμια και μεταπτυχιακές σπουδές στο εξωτερικό. Γιατί, κύριε, είναι δυνατόν να μπεις στην Ευρώπη με τσαρούχια “αντίντας”;».
– Είστε οπαδοί λοιπόν του γνωστού σλόγκαν «Η Ελλάδα ανήκει στη Δύση»;
«Τα πράγματα δεν είναι απλά. Θεωρούμε τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη σαν μια ερωτική σχέση παρά φύση και σαν τέτοια πολύ ισχυρή, που δυναμώνει συνέχεια μ’ όλων των ειδών τις ανωμαλίες. Και βέβαια μπορούμε να σταθούμε στην Ευρώπη, να δώσουμε και να πάρουμε, αφού συνειδητοποιήσουμε πρώτα τις δυνατότητες και τα ταλέντα της φυλής μας.
»Έτσι, ίσως να μη μπορούμε να φτιάξουμε βιομηχανίες και αυτοκίνητα, μπορούμε όμως να προσφέρουμε στους Ευρωπαίους συνεταίρους μας εφήμερους, αλλά τονωτικούς έρωτες, με τα πατροπαράδοτα ελληνικά καμάκια. Μπορούμε ακόμα να είμαστε εξαιρετικοί και σαν γκαρσόνια, καθώς και σταυροδρόμι – με το αζημίωτο – για τη διακίνηση των ναρκωτικών από την Ασία».
– Μια που είπες για ναρκωτικά, στα τραγούδια σας γίνεται αρκετός λόγος γι’ αυτά. Τα θεωρείς στ’ αλήθεια ωφέλιμα;
«Κι εμείς, όπως όλοι οι Αθηναίοι, είμαστε κατ’ ανάγκη αιθαλομηχλομανείς. Όσον αφορά τώρα τα ελαφρά ναρκωτικά, όπως το χασίσι, η μαριχουάνα κλπ, τα θεωρούμε απαραίτητα, κυρίως για τους εργαζόμενους γιατί τους δίνουν κουράγιο ν’ αντεπεξέλθουν στο οχτάωρο».
– Με την πολιτική πώς τα πάτε;
«Κοινωνικό ζώον ο άνθρωπος κι εμείς στεκόμαστε περισσότερο στο δεύτερο. Τα πολιτικά συνθήματα τα αφήνουμε για άλλους που την ξέρουν καλύτερα τη δουλειά, όπως είναι ο Μικρούτσικος, η Βουγιουκλάκη και κυρίως ο Μίκης που αν μπαίνανε τα ρωσικά τανκς το 1944 στην Ελλάδα, όπως δήλωσε ότι επιθυμεί, θα είχε γράψει αριστουργήματα του είδους».
Αγωνία για τη γλώσσα
– Ας περάσουμε σ’ ένα άλλο θέμα. Είστε ίσως το μόνο ελληνικό ροκ συγκρότημα που έχει αφομοιώσει στοιχεία που έχουν σχέση με τη δική μας παράδοση, ακόμα και το δημοτικό τραγούδι. Τραγουδάτε επίσης τσιφτετέλια. Πώς βλέπεις τελικά τη σχέση σας με το ροκ;
«Το ροκ είναι πρώτα κοινωνικό κίνημα και μετά είναι μουσική. Και τη στιγμή που όσα συμβαίνουν στον κοινωνικό χώρο – κυρίως της Αθήνας που ’χει πλημμυρίσει από νεόπλουτους επαρχιώτες που καταναλώνουν ασυστόλως – είναι επιεικώς γελοία, αντίστοιχα και η μουσική που εκφράζει αυτά τα πράγματα είναι γελοία και προσπαθεί να σταθεί με διάφορους ηλεκτρικούς ήχους. Το ελληνικό ροκ καλείται να εκφράσει μια νοοτροπία μυστηριώδους αντίστασης στα χάμπουργκερς και στα «fast food» εν γένει. Ένα παράδειγμα: Η κατασκευή του φράγματος του Ασουάν από Σοβιετικούς τεχνικούς ξεκίνησε μαζί με την κατασκευή της οδού Μεσογείων και τέλειωσε γρηγορότερα. Αν το φτιάχνανε Αιγύπτιοι, είναι σίγουρο πως δεν θάχε τελειώσει ακόμα».
– Θεωρείς δηλαδή γελοία τη σημερινή κατάσταση του ελληνικού ροκ;
«Έχει τρομερή πλάκα. Γι’ αυτό εξάλλου και είμαστε θεράποντες του είδους. Μόλις πάντως αποκτήσει πλήρως τις ιδιότητες του καταναλωτικού αγαθού από τις μουσικές εταιρίες, εμείς θα στραφούμε σε άλλες μορφές τέχνης. Ίσως ασχοληθούμε με τους ελληνικούς λαϊκούς χορούς...».
– Στη «Λήδρα», φέτος το χειμώνα, ειρωνεύονταν θυμάμαι, τα αγγλόφωνα ελληνικά συγκροτήματα...
«Δεν ήταν ακριβώς ειρωνεία. Ήταν περισσότερο η έκφραση μιας προσωπικής αγωνίας, αντίστοιχης με αυτής του Βοσκόπουλου, για τη συνεχή αλλοίωση της γλώσσας μας που δυστυχώς δεν μπορεί πια να... τσακίσει κόκκαλα. Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το λεξιλόγιο των νέων που όσο πάει και περιορίζεται».
Κοινό ετερόκλητο
– Το κοινό πώς αντιδρούσε; Υπήρχε επικοινωνία, έπιανε τ’ αστεία ή απλώς έκανε πλάκα;
«Αν και υπήρχε ένα εντελώς ετερόκλητο κοινό, κατά ένα περίεργο τρόπο αναπτυσσόταν μια ουσιαστική σχέση ανάμεσα στον καλλιτέχνη και το θεατή. Αυτό είναι και το μοναδικό πράγμα που σου δίνει κουράγιο ν’ ανταπεξέλθεις στο καθημερινό πρόγραμμα επί πέντε ολόκληρους μήνες. Φέτος στη μπουάτ ερχόντουσαν κυρίως νέοι, αλλά και αρκετοί μεγάλοι, οι οποίοι θεωρούν πολύ σικ να παρακολουθήσουν ολίγον αντεργκράουντ με ολίγη τσόντα. Αυτούς τους κερδίσαμε κάπου μιλώντας στη δική τους γλώσσα, δείχνοντάς τους, ας πούμε, την ερωτική συνομιλία ενός νεαρού με μια κατσίκα. Όλοι πίσω απ’ αυτό είδαν τον εαυτό τους, αφού είναι γνωστό ότι πάρα πολλοί Έλληνες γνώρισαν τον έρωτα με το συμπαθές αυτό τετράποδο της ελληνικής υπαίθρου...».
Μπήκαμε σε άλλη φορολογική κλίμακα
Ο δίσκος που κυκλοφόρησαν οι «Μουσικές Ταξιαρχίες» πριν λίγους μήνες πούλησε πολύ. Τα μέλη του γκρουπ μιλούν για πάνω από 50.000 πωλήσεις και ο Τζιμάκος το χαρακτηρίζει «γκραν σουξέ»:
«Είχαμε τεράστια εμπορική επιτυχία, γεγονός που πολύ μας επηρέασε. Μπήκαμε σε άλλη φορολογική κλίμακα. Εγώ από τα κέρδη μου αγόρασα μια έγχρωμη στερεοφωνική τηλεόραση και ένα συνθεσάιζερ. Παλιά σιχαινόμουν το συνθεσάιζερ, όμως κάποτε άκουσα το Σούκα να το χρησιμοποιεί στα τραγούδια του Μαργαρίτη και του Χριστοδουλόπουλου. Μου άρεσε και αγόρασα την ίδια μάρκα.
»Άλλα κέρδη από το δίσκο είναι οι εφτά μηνύσεις που έχουν υποβληθεί μέχρι στιγμής από εισαγγελείς και ιδιώτες ανά την Ελλάδα σε μένα και στο Γιώργο Πετσίλα – διευθυντή της «Κολούμπια». Και να σκεφτείς ότι για τα τραγούδια του δίσκου υπάρχει αθωωτική απόφαση του Εφετείου της Λάρισας, την οποία θεωρώ πολύ σημαντική για την ελευθερία της έκφρασης γενικότερα. Όμως, η λογοκρισία που καταργήθηκε επισήμως, εξακολουθεί να ισχύει σιωπηρά, κυρίως στην επαρχία όπου ακόμα οδηγούνται στο αυτόφωρο καταστηματάρχες που πουλάνε το δίσκο. Τέλος πάντων, εμείς αισιοδοξούμε κι ελπίζουμε στις δίκες να λάμψει η δικαιοσύνη, όπως στην περίπτωση του στρατηγού Θεόδωρου Κολοκοτρώνη!».
Το επίμαχο τραγούδι
Οι στίχοι του τραγουδιού που ακολουθούν, κρίθηκαν άκρως επικίνδυνοι για το ηθικό μας φρόνημα. Γι’ αυτούς οι Μουσικές Ταξιαρχίες δέχτηκαν σωρεία μηνύσεων, γι’ αυτούς δικάστηκαν και γι’ αυτούς θα ξαναδικαστούν σε λίγες μέρες. Εμείς απλά τους παραθέτουμε:
λες μ’ αγαπάς, θες να παντρευτούμε
λες μ’ αγαπάς και μου δίνεις συμβουλές
πρώτα να τελειώσω το πανεπιστήμιό μου
μετά να κάνω τη θητεία στο στρατό
να πιάσω δουλειά σε κανένα γραφείο
να παντρευτούμε να κάνουμε παιδιά...
Κι εγώ σ’ αγαπώ, γαμώ το Χριστό μου...
λες μ’ αγαπάς, θες να παντρευτούμε
λες μ’ αγαπάς και μου δίνεις συμβουλές:
Πρώτα να πάω σε κανένα κουρείο
να κόψω τα γένια, να κοντύνω τα μαλλιά
να έρθω στο σπίτι να γνωρίσω το μπαμπά σου
να σταματήσω και τα ναρκωτικά...
Κι εγώ σ’ αγαπώ, γαμώ το Χριστό μου...
(«Ερωτικό»)
Λεζάντα φωτογραφίας
Όχι, λάθος μαντέψατε. Η γυμνή καλλονή που κοσμεί το εξώφυλλο του δίσκου των «Μουσικών Ταξιαρχιών», δε συμμετέχει στο συγκρότημα. Είναι, ίσως, το «θηλυκό ντόπερμαν με το πλατινέ μαλλί», που αναφέρει ο Τζίμης Πανούσης στη συνέντευξη, ή το συλλογικό αισθητικό ιδεώδες του γκρουπ. Όσο για τις «Μουσικές Ταξιαρχίες», μπορείτε να τις δείτε, εν πλήρει απαρτία, στο κάδρο του τοίχου.