Ελευθεροτυπία, 12/07/1979

Απομυθοποίηση του Χριστού από τη Θεατρική Συντεχνία

Μιά «απομυθοποίηση» τού Χριστού και τού Χριστιανισμού επιχειρεί η «Θεατρική Συντεχνία», με το έργο «Χριστός Πάσχων» που ανεβάζει απόψε στο θέατρο «Αβέρωφ».

— Θέλουμε —είπε ο σκηνοθέτης Γιάννης Χουβαρδάς— ιδεολογικά να προσεγγίσουμε το πιό σημαδιακό γεγονός του Δυτικού πολιτισμού και ένα πλέγμα ιδεών που μάς έχει καθορίσει από τη στιγμή που γεννηθήκομε. Η σκοπιά μας είναι κριτική και καθαρά υλιστική!

Αυτή η «σκοπιά», παρουσιάζει έναν λαό «μοιραίων», που προσμένει κάποιο «θάμα», κάποιον Μεσσία, και τελικό τον πλάθει με τη φαντασία του — έναν μύθο λυτρωτικό. Αλλά οι μύθοι εκδικούνται! Και ο λυτρωτής, ο σωτήρας Χριστός, μετά τον θάνατο και την ανάστασή του, θα επιστρέφει δυνάστης των «μοιραίων» αφανίζοντας τις ψυχές τους με το τρομακτικό όραμα μιάς «κρίσεως» σε κάποια «δευτέρα παρουσία»...

«Δέν φιλοδοξούμε —λέει ο σκηνοθέτης— να καινοτομήσουμε ή να σοκάρουμε. Μας ενδιαφέρει να βρούμε ένα σημείο διαλόγου με το Κοινό, πάνω σ' ένα μύθο με τον οποίο είμαστε τόσο πολύ ποτισμένοι, ώστε δεν μπορούμε να τον ξεχωρίσουμε από τον εαυτό μας».

ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΚΙ ΕΜΕΙΣ

Δύο χρόνια ζωής κλείνει η «Θεατρική Συντεχνία», προχωρώντας με συνέπεια στην πορεία που χάραξε, με την «ταυτότητα» μιάς ομαδας που «ερευνά και θητεύει στο παρελθόν για να δώσει στο παρόν τις σωστές του διαστάσεις». Αυτό καταδείχθηκε με τις παραστάσεις του έργου «Ο Αλέκος με τα κυδώνια», που μας έδωσε πέρυσι. Και σαν συνεχεία προσφέρεται σήμερα το «Χριστός Πάσχων», έργο αμφιλεγόμενο, για πολλούς «τραγωδια» και γι' άλλους «μυστήριο», άγνωστου συγγραφέα (αποδίδεται και στον Γρηγόριο τον Ναζιανζινό), αλλά κι' άγνωστης εποχής (του 4ου αιώνα για πολλούς και γι' άλλους του 12ου αιώνα). Οπωσδήποτε, όμως, είναι ένα έργο «πίστεως», που ευλογήθηκε από την Εκκλησία και —ίσως— δέχτηκε και την «επεξεργασία» της. Πώς μπορεί, λοιπόν, με μιά όποια ερμηνεία, να υπηρετήσει για ουσιαστικά αθεϊστική εκδοχή. Και πώς δικαιώνεται μιά τέτοια ερμηνευτική απόπειρα;

Στη χτεσινή συνέντευξη Τύπου οι καλλιτέχνες της «Θεατρικής Συντεχνίας» μας είπαν:

- Μέσα στο έργο μένει φανερότατη μιά δυναμική σύγκρουση ανάμεσα σέ δυο αντθετες θρησκείες, δυο πολιτισμούς, δυο ιδεολογίες. Ενώ ο συγγραφέας ξεκινά να αφομειώνει και να εξηγήσει τον χριστιανικό (εβραϊκό) μύθο, μέσα απο τις δίκες του αρχαιολογικές αναφορές, η δύναμη των μύθων και της φόρμας πσύ χρησιμοποιεί σαν μέσο γι' αυτόν τόν σκοπό, τον προδίδει: ο Χριστός, σαν πρόσωπο θρησκευτικό της εβραϊκής παράδοσης, συγκρούεται μέ τον Διόνυσο της αρχαίας ελληνικής παράδοσης...

Ο συγγραφέας, λοιπόν, προσπάθησε να συναντήσει τον ένα Θεό, αλλά στο έργο του παρεισέφρησε και ο γιος του Δια! Αλλά κάτι ανάλογο συμβαίνει, και με τα άλλα πρόσωπα του έργου. Λέει ο Γιάννης Χουβαρδάς:

- Όταν σκεφθουμε την γλυκεία και δεκτική Παναγία της χριστιανικής παράδοσης, δεν θα την αναγνωρίσουμε μέσα στο «Χρίστος Πάσχων», όπου προβάλλεται με γεμάτες πάθος αντιφάσεις. Είναι, ακριβώς, οι αντιφάσεις πού προέρχονται απο την σύζευξη της «Παρθένου Μαρίας» με την Μήδεια, την Εκάβη και τις άλλες παθιασμένες ηρωίδες της αρχαίας τραγωδίας. Και τό ίδιο βλέπουμε και στους άλλους «ήρωες» τού έργου.

- Οι στίχοι του έργου δεν τονίζουν την πίστη και την λατρεία ενός λαού;
- Ναι, είναι στίχοι λατρευτικοί, μια ποίηση λαμπρή με θρησκευτικό πάθος.
- Μπορεί, λοιπόν, να στραφεί αυτή η ποίηση, με τα αισθήματα και τις ιδέες της, σ' άλλη κατεύθυνση ή και ενάντιον του Χρίστου που δοξάζει;
- Ναι, γιατί στις υπερφυσικές διαστάσεις που δίνει σε μιά θεότητα, συναντά την αγνοια, το δέος και τις φαντασιώσεις του απελπισμένου ανθρώπου...

Και ο σκηνοθέτης προσθέτει:

-Ελπίζουμε να καταστήσουμε θεατρικά σαφές ότι η χριστιονική θρησκεία είναι η κωδικοποίηση μιάς διαδικασίας θεοποίησης ενός ανθρώπου επονομαζόμενου «Ιησούς από την Ναζαρέτ», από έναν εξουθενωμένο λαό που έχασε την εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του και περιμένει την λύτρωση έξω απ' αυτές...

Η ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Ο «Χρίστος Πάσχων», θα παιχτεί σε μετάφραση του Θρασυβούλου Σταύρου (μετάφραση μοναδική, που χρησιμοποίησε και ο Αλεξης Σολομος όταν το 1964 πορουσιασε το έργο στο Εθνικό Θέατρο). Τα σκηνικό του Γιώργου Ζιάκα αποτελείται από πολλά ανισόπεδα πατάρια κατηφορικούς και ανηφορικούς διάδρομους, σκεπασμένους μ' ενα τεράστιο άσπρο πανί, δίνοντας την εντύπωση ενός δρομου που βγάζει στον Γολγοθά. Ιδιόμορφα τα κοστούμια της Μάρως Σεϊρλη (πανιά, κουρέλια, κουβέρτες) συνδυάζονται για να δώσουν μια ακραία (εκτός εποχής) εικόνα της κοινωνικής και ψυχολογικής κατάστασης των ηρωων. Βασισμένη σε κρουστά και φλάουτα η μουσική του Μιχάλη Χριστοδουλίδη, βοηθά κυρίως στη δημιουργία του κατάλληλου ψυχολογικού κλίματος για τους ίδιους τους ηθοποιούς. Εξ άλλου, τις μάσκες που χρησιμοποιούνται προς το τέλος του έργου (όταν τα προοωπα χάνουν την ανθρώπινη ιδιότητά τους και αποκτούν την μυθική) σχέδιασε ο Σταύρος Μπονάτσος.

Τους 30 ρόλους του έργου ερμηνεύουν οι ηθοποιοί: Νίκος Αρμάος, Ελένη Βουτυρά, Βαγγέλης Θεοδωροπουλος, Ελένη Καλλιγά, Καίτη Μανωλιδάκη, Γιάννης Μποσταντζόγλου, Ηλίας Πετροπουλέας, Τάκης Σαρρής και Ελένη Σταμούλη.

Σαράντα περίπου παραστάσεις του «Πάσχοντος Χρίστου», θα δοθούν στο θέατρο «Αβερωφ». Ενδιάμεσα (31 Ιουλίου και 2 Αυγούστου) το έργο θα παιχθεί και στο Θέατρο Δάσους της Θεσσαλονίκης. Στη συνέχεια, η «Θεατρική Συντεχνία» θα παρουσιασει το έργο στη Σουηδία — στο Θερινό Δημοτικό Θέατρο της Στοκχόλμης και στο Βασιλικό Θέατρο — όπου προσκλήθηκε, και στην επιστροφή της θα το παρουσιάσει στην Ναύπακτο και την Κρήτη. Εξ άλλου, την επίσκεψη των καλλιτεχνών μας στη Σουηδία θα ανταποδώσει το «Θέατρο Παντομίμες» της Στοκχόλμης, με 5 παραστάσεις στην Αθήνα...

— Καλέσαμε και θάρθει εδώ τού χρόνου το «Θέατρο 77» της Πολωνίας. Αλλά του χρόνου θά δώσουμε και εμείς παραστάσεις στα φεστιβάλ που προσκληθήκαμε – του Βισμπάντεν, της Βιέννης και της Ολλανδίας.
— Άλλες προοπτικές;
— Αποφασίσαμε να εμφανιστούμε και τον χειμώνα. Μας συνδέει μιά κοινή αντίληψη για τα θεατρικά μας και δεν πρέπει να σκορπιζόμαστε... Αυτόν τον χειμώνα θα παρουσιάσουμε ένα παραμύθι, για μικρούς και μεγάλους. Δεν το βρήκαμε ακόμα. Ίσως να το πάρουμε από την λαϊκή μας παράδοση, ίσως... το ζήτημα είναι να μην προδώσουμε τους στόχους μας!...

Μ. —